O śmierci bez przesady - interpretacja i analiza wiersza

W tytule wiersza pojawia się potoczne wyrażenie „bez przesady” oznaczające: z umiarem, z dystansem, a zatem – zwyczajnie. Zaskakujące jest zestawienie tego określenia ze śmiercią, o której trudno mówić w sposób zwyczajny. Ostatecznie dotyczy ona każdego i zawsze budzi silne emocje, przynosi poczucie straty, pustki oraz cierpienie.

Szymborska po raz kolejny podejmuje polemikę z powszechnym przekonaniem: „Kto twierdzi, że jest wszechmocna,/ sam jest żywym dowodem,/ że wszechmocna nie jest”.

Personifikacja śmierci w literaturze to zabieg bardzo częsty. Szymborska celowo sięga po tak popularny motyw – chce w ten sposób obalić mity na temat śmierci.

Przypomnijmy, najpowszechniejsze wyobrażenie śmierci to szkielet lub rozkładające się ciało obleczone w groźnie wyglądający kaptur, dzierżące kosę. Śmierć ukazywana jest jako bezwzględna – popularny motyw dance macabre wyrażał przekonanie, że nikt nie może uwolnić się spod jej władzy. Określa się śmierć jako najpotężniejszą władczynię, przypisuje się jej wszechmoc i potęgę. Wszechmoc śmierci budzi przede wszystkim strach.

Szymborska uważa, że to „przesada”. W jej ujęciu śmierć jest bardziej zwyczajna i bynajmniej nie wszechmocna. W pierwszych wersach poetka podkreśla to, czego śmierć nie potrafi, do czego nie jest zdolna:

(…) Nie zna się na żartach,/ na gwiazdach, na mostach,/ na tkactwie, na górnictwie, na uprawie roli,/ na budowie okrętów i pieczeniu ciasta./ (...) Nie umie nawet tego,/ co bezpośrednio łączy się z jej fachem:/ ani grobu wykopać,/ ani trumny sklecić,/ ani sprzątnąć po sobie (…).

Z tych prostych czynności składa się życie. Życie, czyli największy wróg śmierci, z którym ta – jak sugeruje Szymborska – nieustannie przegrywa walkę.

Szymborska odwraca role – w jej utworze to egzystencja jest klęską dla śmierci. Przywykliśmy myśleć, że każde życie z chwilą poczęcia skazane jest na śmierć, że to śmierć wydziera nam życie. Poetka patrzy na to z drugiej strony, mianowicie – każde życie to coś, co wydzieramy śmierci:

(…) Nie ma takiego życia,/ które by choć przez chwilę/ nie było nieśmiertelne./ Śmierć/ zawsze o tę chwilę przybywa spóźniona./ Na próżno szarpie klamką/ niewidzialnych drzwi./ Kto ile zdążył,/ tego mu cofnąć nie może (…).

Każda sekunda życia stanowi zwycięstwo nad śmiercią.

Śmierć jest niezdarna: „Zajęta zabijaniem,/ robi to niezdarnie,/ bez systemu i wprawy./ Jakby na każdym z nas uczyła się dopiero”. Działa nieprzewidywanie: umierają ludzie starzy i młodzi, jedni po długiej chorobie, inni nagle, nie ma w tym żadnego porządku, żadnej logiki, żadnego „systemu”, nie sposób przewidzieć, kiedy śmierć nadejdzie.

Poetka nie zgadza się też z wszechmocą przypisywaną śmierci: „Tryumfy tryumfami,/ ale ileż klęsk,/ ciosów chybionych/ i prób podejmowanych od nowa!”. Te chybione ciosy to na przykład niespodziewane powroty do zdrowia ludzi ciężko chorych, nieudane zamachy, ludzie ocaleni z wojen i innych katastrof. Śmierć nie jest tak wszechmocna, jak nam się wydaje, popełnia też wiele błędów. Można z nią walczyć i wygrać, ponieważ każda chwila życia już jest zwycięstwem.

Gdyby śmierć miała taką władzę, jaką się jej przypisuje, świat nie tętniłby życiem, a tymczasem:

(…) Serca stukają w jajkach./ Rosną szkielety niemowląt./ Nasiona dorabiają się dwóch pierwszych listków,/ a często i wysokich drzew na horyzoncie (…).

I „nawet nasza pomoc w wojnach i przewrotach,/ to, jak dotąd, za mało” – ludzie nieustannie pomagają śmierci zbierać jej żniwo, a jednak ona ciągle przegrywa,. Życie jest silniejsze.

„O śmierci bez przesady” ma nieregularną budowę, poszczególne strofoidy zawierają różną ilość wersów. Wiersza nie porządkuje ani rytm ani rymy. I choć poetka posługuje się prostym językiem, utwór w całości jest metaforą. Już sama personifikacja śmierci i ukazywanie jej jako osoby nadaje tekstowi metaforyczny charakter. Ponadto pojawia się tu np.: „klamka niewidzialnych drzwi”, stawiących granicę między życiem a śmiercią.

Charakterystyczne dla poetyki Szymborskiej jest też zastosowanie potocznych zwrotów w nowym znaczeniu, tak jest w przypadku określenia „bez przesady” albo „żywym dowodem”.

Polecamy również:

  • Wisława Szymborska, Żona Lota - analiza i interpretacja

    Wisława Szymborska nawiązuje w swoim wierszu do historii znanej ze Starego Testamentu, która opowiada  ucieczce rodziny Lota z Sodomy. Odsyła to czytelnika do dziejów dwóch miast – Sodomy i Gomory, które za swoje występki i nieposłuszeństwo wobec Bożych przykazań zostały... Więcej »

  • Wisława Szymborska, Psalm - analiza i interpretacja

    Wiersz Wisławy Szymborskiej reprezentuje lirykę bezpośrednią, poprzez użycie przez podmiot liryczny zwrotów w pierwszej osobie liczby mnogiej np. muszę czy poprzestanę. Podmiotem jest ktoś bliżej nieokreślony, kto snuje refleksję na temat boskich i ludzkich praw oraz porządku świata. Więcej »

  • Wisława Szymborska, Kobiety Rubensa - analiza i interpretacja

    Wiersz Wisławy Szymborskiej nawiązuje do twórczości flamandzkiego malarza Petera Rubensa – jego malarstwo jest dla podmiotu lirycznego przyczyna do rozważań na temat kobiecego ideału piękna. Więcej »

  • Nic dwa razy - interpretacja i analiza wiersza

    Wiersz „Nic dwa razy”, mający regularną budowę, regularne rymy i niewyszukane metafory, zbliża się formą do piosenki. Jego tematyka dotyczy miłości, przemijania i wartości życia, a więc bliższa jest jednak filozoficznym traktatom niż utworom popularnym. Nawiązania do filozofii są tu wyraźne, przede... Więcej »

  • Kot w pustym mieszkaniu - interpretacja i analiza wiersza

    „Kot w pustym mieszkaniu” pochodzi z tomu „Koniec i początek” wydanego w 1993 roku, znalazł się również w zbiorze „Sto wierszy – sto pociech” z 1997 roku. Powstanie wiersza jest najprawdopodobniej związane ze śmiercią długoletniego partnera życiowego poetki, Kornela... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 5 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
kys(keepurselfsafe)
• 2024-02-28 14:36:21
Super i MEGA pomocne!
• 2024-02-28 10:18:34
joł joł jowisz najwiekszy olbrzym gazowy 5 od słonca na pewno nie przeoczysz choć mooj...
• 2024-02-27 14:59:44
Ok
• 2024-02-27 09:29:45
sztosik
• 2024-02-26 11:49:29