Polska (1945-1989) - tło historyczne i kalendarium najważniejszych wydarzeń

Polska po 1945 roku na mocy postanowień konferencji w Jałcie znalazła się w radzieckiej strefie wpływów. W latach 1945-1948 komuniści stopniowo przejmowali władzę w kraju. Nastąpiło zamknięcie granic i izolacja społeczeństwa od wiadomości ze świata zewnętrznego.

Państwo uzyskało monopol w dziedzinie mediów (prasy i radia). Przedwojenna agencja Polpress została zamieniona w Polską Agencję Prasową, która odpowiadała za kształt wiadomości podawanych do informacji publicznej. Powstała robotnicza spółdzielnia wydawnicza „Ruch” następnie przekształcona w „Prasa-Książkę-Ruch”, będąca największym koncernem wydawniczym w Europie Środkowo-Wschodniej.

Bunt jednostek wywodzących się z AK został krwawo stłumiony przez Milicję Obywatelską. W 1947 roku odbyły się sfałszowane wybory do sejmu, w których oficjalnie wygrał Blok Demokratyczny: PPR (Polska Partia Robotnicza), PPS (Polska Partia Socjalistyczna), SD i SL zjednoczone następnie w PZPR (Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą). Zlikwidowano więc ostatecznie opozycję demokratyczną. Stanisław Mikołajczyk stojący na czele PSL-u musiał potajemnie opuścić kraj. Na czele PZPR stanął I Sekretarz KC – Bolesław Bierut.

W 1949 roku odbył się w Szczecinie Zjazd Związku Literatów Polskich, który oficjalnie przyjął socrealizm jako obowiązującą estetykę w sztuce. Jednocześnie komuniści wygrali „bitwę o handel” i praktycznie zlikwidowali własność prywatną.

Polska w latach 1948-1956 (stalinizm)

Lata 1948-1956 w Polsce to okres stalinizmu, a więc ustroju w pełni totalitarnego. Swoją działalność umocniły wówczas wydziały propagandy i cenzury (GUKPPiW). Funkcjonowała tajna policja polityczna (UB), posiadająca rozbudowaną sieć agentury. Całkowicie zniknęła wolność słowa i swoboda osobista. Na czele KC stał Bolesław Bierut. Komuniści toczyli otwartą walkę z Kościołem katolickim. W 1953 roku nastąpiło aresztowanie prymasa Wyszyńskiego oraz likwidacja katolickich pism: „Tygodnika Powszechnego” i „Tygodnika Warszawskiego”. Miejsce niezależnych wydawnictw katolickich zajął „PAX” utworzony przez Bolesława Piaseckiego.

W 1953 roku umarł Józef Stalin. Trzy lata później podczas XX Zjazdu KPZR w Związku Radzieckim Nikita Chruszczow w specjalnym referacie potępił zbrodnie Stalina i kult jednostki, co zapoczątkowało okres odwilży.

Polska w latach 1956-1968 („mała stabilizacja”)

W czerwcu 1956 roku miały miejsca wydarzenia poznańskie – masowe strajki robotników, które zostały krwawo stłumione przez ówczesną władzę. Na Węgrzech wybuchło powstanie w Budapeszcie, zakończone masakrą ludności cywilnej. Władze komunistyczne znalazły się w kryzysie. Uwolniono więc z więzienia Władysława Gomułkę, aresztowanego wcześniej za tak zwane „odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne”. Nowy przywódca otrzymał wielkie poparcie społeczne. W październiku odbył się masowy wiec poparcia dla Gomułki. Doszło do złagodzenia cenzury i odejścia od doktryny socrealizmu. W kraju zaczęto wydawać zakazaną dotychczas literaturę. Powstawały niezależne grupy artystyczne, np. Grupa 55, Wystawa Dziewięciu. Szybko jednak owe pozytywne zmiany zaczęły ustępować narastającym ograniczeniom cenzury. W 1964 roku polscy intelektualiści wystosowali do władz List 34, będący protestem przeciwko ograniczeniu wolności słowa.

Polska w latach 1968-1970

Na początku 1968 roku cenzura zdjęła ze sceny „Dziady” w reżyserii Kazimierza Dejmka z powodu gwałtownych reakcji publiczności na aluzje polityczne. Stało się to przyczyną fali protestów studenckich i starć ulicznych z władzą. 8 marca odbył się wiec studentów Uniwersytetu Warszawskiego, który zapoczątkował „wypadki marcowe”. Gomułka oskarżył o całe zajście „elementy syjonistyczne”. Rozpoczęła się wielka kampania antysemicka, w wyniku której nastąpiła przymusowa emigracja tysięcy ludzi narodowości żydowskiej. W grudniu 1970 roku na Wybrzeżu rozpoczęły się natomiast strajki stoczniowców protestujących przeciwko podwyżkom cen. 17 grudnia doszło do masakry robotników w Gdyni. Gomułka został odsunięty od władzy, a na czele partii stanął Edward Gierek.

Polska w latach 1970-1980 (dekada Gierka)

Pierwsze lata rządów Gierka to okres dobrobytu. Dzięki pożyczkom zaciągniętym w Stanach Zjednoczonych nowy przywódca rozbudowywał kraj i przemysł. W 1976 roku doszło jednak do strajków pracowników Radomia i Ursusa przeciwko podwyżkom cen. Na fali tych wydarzeń powstał KOR (Komitet Obrony Robotników) będący zalążkiem opozycji demokratycznej. Uformował się również drugi obieg, dzięki któremu w oficynach niezależnych wydawano i rozpowszechniano dzieła zatrzymane przez cenzurę. W 1978 roku wybrano na papieża krakowskiego kardynała Karola Wojtyłę, a jego pielgrzymka do Polski w 1979 roku stała się wielką manifestacją pragnienia wolności. W 1980 roku doszło do strajków w Stoczni Gdańskiej, zakończonych powstaniem niezależnych związków zawodowych „Solidarność” i podpisaniem porozumień sierpniowych. Gierek został odsunięty od władzy.

Polska w latach 1981-1989

W 1981 roku na czele rosnącej w siłę „Solidarności” stanął Lech Wałęsa, u władzy znalazł się zaś Wojciech Jaruzelski. 13 grudnia 1981 roku wprowadzono w Polsce stan wojenny, trwający do lipca 1982 roku. W 1984 roku doszło do tragicznego morderstwa księdza Jerzego Popiełuszki. Pod koniec lat 80. pod wpływem załamania gospodarczego i rosnącego kryzysu ekonomicznego rząd zgodził się na telewizyjną debatę Alfreda Miodowicza i Lecha Wałęsy, która odbyła się 30 listopada 1988 roku i stała się początkiem przełamywania monopolu informacyjnego w dziedzinie mediów.

W 1989 roku odbyły się obrady „Okrągłego Stołu” i powstała „Gazeta Wyborcza” – pierwszy niezależny organ prasy. Na mocy postanowień Okrągłego Stołu zorganizowano wybory do sejmu, w których mimo ograniczenia mandatów dla przedstawicieli opozycji (jedynie 35% mandatów), komuniści ponieśli klęskę. Na czele rządu stanął Tadeusz Mazowiecki, a prezydentem mianowano Wojciecha Jaruzelskiego, co zapowiadał słynny artykuł Adama Michnika „Wasz prezydent, nasz premier”. W 1990 roku nastąpiło ostateczne rozwiązanie PZPR.

Polecamy również:

  • Komunizm w Polsce - opracowanie ogólne

    Ustrój komunistyczny w Polsce nie był wynikiem wolnego wyboru obywateli, ale został narzucony siłą przez władze radzieckie, kiedy Polska utraciła suwerenność i znalazła się w strefie wpływów Stalina. Więcej »

  • Polski październik 1956 (odwilż październikowa) - przyczyny i skutki

    Mianem Polskiego Października określa się ogół wydarzeń, które nastąpiły w Polsce po śmierci Józefa Stalina (1953) i zmianach w Moskwie oraz w innych krajach bloku wschodniego. Prawa ręka Stalina, przywódca NKWD, Ławrientij Beria został aresztowany i stracony. Więcej »

  • Mała stabilizacja - definicja, opis, znaczenie

    Określenie „mała stabilizacja” wywodzi się z dramatu Tadeusza Różewicza pt. „Świadkowie, albo nasza mała stabilizacja” (1964). Początkowo, jak wskazuje Stanisław Burkot, nazwa ta miała podtekst ironiczny, oznaczała bowiem cały szereg zmian, jakie nastąpiły w życiu społecznym i w... Więcej »

  • Marzec 1968 (wydarzenia marcowe) - przyczyny, przebieg, skutki

    Geneza wydarzeń marcowych 1968 roku jest związana z sytuacją międzynarodową. W 1967 roku wybuchła wojna izraelsko-arabska, zaś Związek Radziecki opowiedział się jednoznacznie po stronie Palestyny. Taka postawa Moskwy wywarła nacisk na Władysława Gomułkę, by ten również potępił działanie Izraela. W partii... Więcej »

  • Grudzień 1970 - przyczyny, przebieg, skutki

    Pod nazwą Grudzień 1970 kryje się krwawa masakra robotników, do jakiej doszło na Wybrzeżu (w Gdańsku, w Szczecinie i w Elblągu). Tłem tych wydarzeń była pogarszająca się sytuacja ekonomiczna polskich obywateli w II połowie lat 60. Pomysłem władz na wyjście z kryzysu była podwyżka cen żywności, którą... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 5 + 3 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
Uczycie dzieci głupot powtarzacie te same teorie wykrzywionej zakłamanej historii
• 2024-06-20 16:36:24
ok
• 2024-06-05 13:52:17
nadal nie umiem tego napisać
• 2024-06-04 10:48:42
Mógłby być jeszcze do tego cały utwór napisany.
• 2024-06-03 19:41:43