Polski październik 1956 (odwilż październikowa) - przyczyny i skutki

Geneza

Mianem Polskiego Października określa się ogół wydarzeń, które nastąpiły w Polsce po śmierci Józefa Stalina (1953) i zmianach w Moskwie oraz w innych krajach bloku wschodniego. Prawa ręka Stalina, przywódca NKWD, Ławrientij Beria został aresztowany i stracony.

Wydarzenia

W Polsce w 1954 roku wypuszczono przywódców partii aresztowanych na początku lat 50. za odchylenie „nacjonalistyczno-prawicowe”, między innymi Władysława Gomułkę. W tym czasie za granicę zbiegł pracownik Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, Józef Światło, który w audycjach nadawanych przez Radio Wolna Europa opowiedział o zbrodniach, jakich Urząd Bezpieczeństwa dopuścił się w Polsce. W 1956 roku w Moskwie odbył się XX Zjazd KPZR, na którym Nikita Chruszczow wygłosił tajny referat potępiający Stalina i kult jednostki. Podczas tego zjazdu zmarł w Związku Radzieckim Bolesław Bierut. Jego następcą został Edward Ochab, który w kwietniu podał do publicznej wiadomości uwolnienie Gomułki, a także ogłosił amnestię dla więźniów politycznych, przede wszystkim dla byłych żołnierzy Armii Krajowej, ale także dla duchownych (uwolniono prymasa Wyszyńskiego).

W czerwcu 1956 roku doszło do rozruchów robotników w Poznaniu, protestujących przeciwko podwyżkom cen i domagających się większych swobód politycznych. Manifestacja została krwawo stłumiona przez władze, zginęło około 200 osób a około 1000 zostało rannych. W efekcie tych wydarzeń w PZPR doszło do rozłamu na frakcję „puławską” i „grupę natolińską” (wspieraną przez Chruszczowa). W październiku podczas obrad plenum partyjnego Gomułka został obrany I Sekretarzem PZPR. Jego wybór spotkał się z wielkim entuzjazmem ze strony społeczeństwa polskiego, co znalazło wyraz w wiecu poparcia na Placu Defilad. Widziano w wyborze Gomułki „męczennika” stalinizmu i prawdziwą szansę na liberalizację ustroju.

Znaczenie Polskiego Października

Można powiedzieć, że Polski Październik był jednym z najdonioślejszych wydarzeń całego okresu PRL-u. Od tego momentu zaczęła się stopniowa erozja systemu komunistycznego w Polsce. Oprócz zmian w polityce wewnętrznej państwa, reorganizacji i przesunięć w partii wydarzenia te przełożyły się na rehabilitację żołnierzy AK, powrót obywateli polskich z terytorium ZSRR, wycofanie się rządu z planów całkowitej kolektywizacji rolnictwa czy utworzenie rad robotniczych. Ogromne znaczenie miał również Październik dla polskiej kultury, nastąpiło bowiem odejście od doktryny socrealizmu w sztuce i istotne złagodzenie cenzury. Pojawiła się kultura studencka, a więc kabarety Bim-Bom w Gdańsku, w Krakowie Piwnica pod Baranami i Klub „Pod Jaszczurami”, teatry studenckie (np. Teatr 38 w Krakowie).

Nastąpiło znaczne odkłamanie historii, wznowiono wydawanie książek z XX-lecia międzywojennego (w „Czytelniku” powstała Biblioteka Dwudziestolecia). Wydano w Polsce dzieła Gombrowicza, dramaty Witkacego, tom opowiadań Brunona Schulza. Rehabilitacja AK wpłynęła na odkłamanie obrazu podziemia w literaturze (np. „Kolumbowie. Rocznik 20.” Romana Bratnego, „Rojsty” Tadeusza Konwickiego) i w filmie („Kanał”, „Popiół i diament” Andrzeja Wajdy, „Eroica” Andrzeja Munka). Ponadto pojawiły się wydania literatury zachodniej, wreszcie dotarły do Polski prądy awangardowe, zwłaszcza awangarda amerykańska (Faulkner, Hemingway). Pojawiły się też nowe czasopisma, jak np. „Zebra”, „Ty i Ja”, „Dookoła świata”.

Polecamy również:

  • Komunizm w Polsce - opracowanie ogólne

    Ustrój komunistyczny w Polsce nie był wynikiem wolnego wyboru obywateli, ale został narzucony siłą przez władze radzieckie, kiedy Polska utraciła suwerenność i znalazła się w strefie wpływów Stalina. Więcej »

  • Mała stabilizacja - definicja, opis, znaczenie

    Określenie „mała stabilizacja” wywodzi się z dramatu Tadeusza Różewicza pt. „Świadkowie, albo nasza mała stabilizacja” (1964). Początkowo, jak wskazuje Stanisław Burkot, nazwa ta miała podtekst ironiczny, oznaczała bowiem cały szereg zmian, jakie nastąpiły w życiu społecznym i w... Więcej »

  • Marzec 1968 (wydarzenia marcowe) - przyczyny, przebieg, skutki

    Geneza wydarzeń marcowych 1968 roku jest związana z sytuacją międzynarodową. W 1967 roku wybuchła wojna izraelsko-arabska, zaś Związek Radziecki opowiedział się jednoznacznie po stronie Palestyny. Taka postawa Moskwy wywarła nacisk na Władysława Gomułkę, by ten również potępił działanie Izraela. W partii... Więcej »

  • Grudzień 1970 - przyczyny, przebieg, skutki

    Pod nazwą Grudzień 1970 kryje się krwawa masakra robotników, do jakiej doszło na Wybrzeżu (w Gdańsku, w Szczecinie i w Elblągu). Tłem tych wydarzeń była pogarszająca się sytuacja ekonomiczna polskich obywateli w II połowie lat 60. Pomysłem władz na wyjście z kryzysu była podwyżka cen żywności, którą... Więcej »

  • Sierpień 1980 - przyczyny, przebieg, skutki

    Geneza polskiego sierpnia 1980 roku sięga połowy lat 70, a dokładnie przełomu 1975 i 1976 roku. Pierwsza data to próba wprowadzenia zmian do Konstytucji PRL, która spotkała się z dużym protestem intelektualistów (Memoriał 101). Czerwiec 1976 roku to z kolei czas strajków... Więcej »

Komentarze (2)
Wynik działania 5 + 3 =
Olga
2023-04-23 16:50:19
Jak zakończył się polski październik
Hania
2016-01-24 10:15:24
Bardzo przydatne wiadomości, ale na dość wysokim poziomie.
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
zajefajne
• 2024-06-12 14:00:02
q
• 2024-06-10 20:15:55
ok
• 2024-06-05 13:52:17
nadal nie umiem tego napisać
• 2024-06-04 10:48:42
Mógłby być jeszcze do tego cały utwór napisany.
• 2024-06-03 19:41:43