Sprawozdanie z raju - interpretacja i analiza wiersza

Sprawozdanie z raju” to utwór pełen ironii, którą uwypukla dysharmonia między stylem i treścią wypowiedzi, widoczna już w samym tytule. Wizja raju została ujęta w sposób sprawozdawczy. Jest to relacja na temat panujących w raju warunków, zapisana na wzór rządowych obietnic.

Ironią jest nazwanie rajem rzeczywistości nieco może lepszej niż ta, jaka nas otacza. Trzydziestogodzinny tydzień pracy czy rosnące zarobki dalekie są od wyobrażenia o wiecznej szczęśliwości. Opis tego niby-raju to przykład nowomowy, choćby wady przedstawiane są tak, by jawiły się jako zalety:

(…) Praca fizyczna nie męczy (wskutek mniejszego przyciągania)/ Rąbanie drzewa to tyle co pisanie na maszynie (…).

Ujęcie sprawy w powyższy sposób odwraca uwagę od faktu, iż w raju w ogóle nie powinno się pracować. „Naprawdę w raju jest lepiej niż w jakimkolwiek kraju” – powiada podmiot liryczny – a przecież raj to miejsce nieporównywalne do żadnego innego pod żadnym względem.

Raj opisany przez Herberta nijak nie przystaje do znanych z literatury i sztuki wizji wiecznej szczęśliwości i obcowania z Bogiem. Poeta celowo prowokuje takie porównania, posługując się motywami z „Boskiej Komedii” Dantego („Świetliste kręgi chóry i stopnie abstrakcji”). Zestawienie tego, co jest z tym, co miało być, obnaża mizerność quasi-raju z wiersza. Wszelkie próby jego idealizacji okazują się daremne – raj tego typu nie jest rajem i nigdy nim nie będzie. To tylko puste obietnice socjalistycznej propagandy.

Nie sposób nie czytać „Sprawozdania z raju” w kontekście sytuacji politycznej i gospodarczej w komunistycznej Polsce. Owe rajskie luksusy (trzydziestogodzinny tydzień pracy, niskie ceny, rozumne rządy) to obietnice władz, będące dla obywateli tym, czym wizja raju dla wierzących. W tej rajskiej rzeczywistości panuje podobna hierarchia jak w życiu codziennym – „Boga oglądają nieliczni”, pewna grupa wybranych, będących na szczycie. Nawet tu nie ma równości, „Reszta słucha komunikatów o cudach i potopach”. Również zdanie: „Z czasem wszyscy będą oglądali Boga/ Kiedy to nastąpi nikt nie wie” jest charakterystyczne dla ówczesnych szumnych zapowiedzi rządu, który nieustannie głosił poprawę i tendencje wzrostowe, jednak bez podawania jakichkolwiek konkretów mających odniesienie do ludzkiego życia.

„Sprawozdanie z raju” to także wiersz mówiący o wyobrażeniach i ograniczeniach człowieka. Zarówno Stopnie abstrakcji, ziarna absolutu, jak i świetliste kręgi to pojęcia niejasne, abstrakcyjne, trudne. Ludzie kreują swój raj na podstawie własnych doświadczeń, analogicznie do rzeczywistości, którą znają. W ten sposób raj staje się tylko trochę lepszym światem.

Człowiekowi bardzo trudno przychodzi wyobrażenie sobie szczęścia bez ciała: „nie udało się oddzielić dokładnie/ Ciała od duszy i przychodziła tutaj/ Z kroplą sadła nitką mięśni”.

Każdemu raj jawi się nieco inaczej, jednak dla prostego, ciężko pracującego człowieka nawet niewielka poprawa warunków wydaje się rajem na ziemi.

Polecamy również:

  • Pan Cogito - interpretacja ogólna, opracowanie cyklu

    Zbigniew Herbert stworzył poetycką postać Pana Cogito na użytek swych wierszy podczas pobytu w USA – w 1971 roku. Tom poezji, zatytułowany „Pan Cogito”, powstał w tym samym roku (wydany w 1974 r.) i od tego czasu bohater wierszy stał się jednym z najważniejszych elementów poezji Herberta,... Więcej »

  • Potęga smaku - interpretacja i analiza wiersza

    Herbert napisał „Potęgę smaku” pod wpływem wniosków jakie wyciągał z obserwacji komunistycznej rzeczywistości. Z pewnością był przeciwny socrealistycznemu kierunkowi w sztuce, potem natomiast bardzo surowo, jak w prezentowanym wierszu, oceniał totalitarną rzeczywistość wypełnioną pustymi... Więcej »

  • Książka - interpretacja i analiza wiersza

    Tytułowa książka to Biblia. Takie jej określenie wskazuje – z jednej strony – na bezpośredni, familiarny stosunek autora do Pisma Świętego, któremu nie potrzeba do jej nazwania wzniosłych słów. Z drugiej strony – określenie „książka” podkreśla wyjątkowość tego dzieła.... Więcej »

  • Tren Fortynbrasa - interpretacja i analiza wiersza

    „Tren Fortynbrasa” pochodzi z tomu „Studium przedmiotu” wydanego w 1961 roku. Inspiracji do napisania utworu można dopatrywać się rzeczywistości lat 60. Komunistyczne państwo nieprzerwanie terroryzowało swoich obywateli od czasu zakończenia wojny. Więcej »

  • U wrót doliny - interpretacja i analiza wiersza

    Herbert wstrząśnięty wojną tworzy w „U wrót doliny” opis, w którym przedstawia apokaliptyczne wydarzenia, jednakże z wyraźnym odniesieniem do zdarzeń z II wojny światowej. Z całą pewnością utwór powstał pod wpływem doświadczenia okrucieństwa wojennego. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 1 =
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54