Ze szczytu schodów - interpretacja i analiza wiersza

Wiersz „Ze szczytu schodów” powstał jeszcze w latach 50., ale ze względu na ostrą cenzurę mógł ukazać się dopiero w 1983 r. w zbiorze „Raport z oblężonego miasta i inne wiersze”.

Utwór zawiera obraz hierarchicznego podziału społeczeństwa na tych „na szczycie schodów”, czyli będących u władzy, i tych na samym dole – „sprzątaczy placów”. Schody wydają się stanowić przeszkodę nie do przebycia, oddzielającą konsekwentnie dwa światy. Podmiot liryczny utożsamia się z prostymi ludźmi, nazywanymi „zakładnikami lepszej przyszłości”. Wyraża się w pierwszej osobie liczby mnogiej: „co innego my”, gdzie owo „my” stoi w opozycji do „oni”, czyli ludzi władzy.

„Sprzątacze ulic” to ludzie pracy, uczciwi obywatele zmuszeni do ciągłego wysiłku w imię bliżej nieokreślonej lepszej przyszłości. Herbert tak charakteryzuję tę grupę:

(…) jesteśmy cierpliwi/ żony nasze cerują niedzielną koszulę/ rozmawiamy o racjach żywności/ o piłce nożnej cenie butów/ a w sobotę przechylamy głowę w tył/ i pijemy (…).

To poetycki obraz codzienności zwykłych ludzi. Ich życie to przede wszystkim praca i troska o zaspokojenie podstawowych potrzeb. Z braku czasu i środków rozrywki tej grupy ograniczają się do sportu i picia alkoholu. Obraz egzystencji prostego obywatela jest szary i przygnębiający.

„Oni” należą do innej rzeczywistości. Zwykłym obywatelom ukazują się rzadko, nie rozmawiają z nimi, przeciwnie – gestem nakazują milczenie. Jest to alegoria cenzury, która zabrania poruszać pewne tematy. Między tymi dwoma światami brak komunikacji. Świadczy o tym nierealne marzenie podmiotu lirycznego, by ludzie „ze szczytu schodów” kiedyś z nimi zwyczajnie porozmawiali, „jak człowiek z człowiekiem”, bez używania napuszonych frazesów i politycznej nowomowy.

Mimo niezadowolenia i poczucia ucisku, podmiot liryczny odrzuca możliwość rewolucji. Nie wierzy w to, że gwałtowny zryw i strącenie głów tych, „którzy stoją na szczycie”, przyniesie zmianę na lepsze: „wiemy jak łatwo odrastają głowy/ i zawsze na szczycie zostaje/ jeden albo trzech”. Śmierć kilku przywódców nie obali systemu, ich miejsce zajmą nowi, którzy przywrócą dawny porządek. Dlatego poeta odcina się od rewolucjonistów: „nie jesteśmy z tych/ co zaciskają pięści”, a ich ideologię nazywa bajką.

Wymowa wiersza jest pesymistyczna, utwór nie pozostawia nadziei na poprawę sytuacji zwykłego człowieka. Pozostaje mu tylko podporządkowanie władzy. Podmiot liryczny wyraża przekonanie, że nic się nie zmieni:

(…) więc dalej/ będziemy uprawiali/ nasz kwadrat ziemi/ nasz kwadrat kamienia/ z lekką głową/ papierosem za uchem/ i bez kropli nadziei w sercu (…).

Polecamy również:

  • Pan Cogito - interpretacja ogólna, opracowanie cyklu

    Zbigniew Herbert stworzył poetycką postać Pana Cogito na użytek swych wierszy podczas pobytu w USA – w 1971 roku. Tom poezji, zatytułowany „Pan Cogito”, powstał w tym samym roku (wydany w 1974 r.) i od tego czasu bohater wierszy stał się jednym z najważniejszych elementów poezji Herberta,... Więcej »

  • Potęga smaku - interpretacja i analiza wiersza

    Herbert napisał „Potęgę smaku” pod wpływem wniosków jakie wyciągał z obserwacji komunistycznej rzeczywistości. Z pewnością był przeciwny socrealistycznemu kierunkowi w sztuce, potem natomiast bardzo surowo, jak w prezentowanym wierszu, oceniał totalitarną rzeczywistość wypełnioną pustymi... Więcej »

  • Książka - interpretacja i analiza wiersza

    Tytułowa książka to Biblia. Takie jej określenie wskazuje – z jednej strony – na bezpośredni, familiarny stosunek autora do Pisma Świętego, któremu nie potrzeba do jej nazwania wzniosłych słów. Z drugiej strony – określenie „książka” podkreśla wyjątkowość tego dzieła.... Więcej »

  • Tren Fortynbrasa - interpretacja i analiza wiersza

    „Tren Fortynbrasa” pochodzi z tomu „Studium przedmiotu” wydanego w 1961 roku. Inspiracji do napisania utworu można dopatrywać się rzeczywistości lat 60. Komunistyczne państwo nieprzerwanie terroryzowało swoich obywateli od czasu zakończenia wojny. Więcej »

  • Sprawozdanie z raju - interpretacja i analiza wiersza

    „Sprawozdanie z raju” to utwór pełen ironii, którą uwypukla dysharmonia między stylem i treścią wypowiedzi, widoczna już w samym tytule. Wizja raju została ujęta w sposób sprawozdawczy. Jest to relacja na temat panujących w raju warunków, zapisana na wzór rządowych... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 5 =
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54