Herbert jako klasyk i poeta kultury

Charakterystyczną cechą poezji Zbigniewa Herberta są częste odwołania do motywów mitologicznych i liczne nawiązania do kultury, także tej współczesnej. Poeta posługuje się znanymi symbolami, postaciami, motywami, by wywołać u odbiorcy pewne skojarzenia, odwołać się do utartych schematów i wyobrażeń, z którymi na ogół podejmuje polemikę.

Motywy zaczerpnięte ze sztuki antycznej stanowią podstawowe tworzywo metaforyki Herberta („ucichły smutek  greckiej wazy” - „Opuszczony”; „cierpki obol ojczyzny” - „Nike która się waha”; „krwawi cynobrem Leonidas” - „Zwierciadło wędruje po gościńcu”; „uchylona zasłona Izydy” - „Podróż”). Odwołania do antyku pozwalają poecie wyrazić skomplikowane i niejednoznaczne pojęcia. Starożytni twórcy i bohaterowie symbolizują określone cechy i sytuacje. Hektor („Przesłanie Pana Cogito”) uosabia, na przykład, bohaterstwo, Apollo („Apollo i Marsjasz”) – wyważoną doskonałość sztuki, Katon Młodszy („Pan Cogito o postawie wyprostowanej”) – nieugiętości, Homer i Horacy („Pan Cogito a pop”) – prawdziwe, nieprzemijalne piękno.

Podobną rolę pełnią w twórczości Herberta nawiązania do Biblii („Sprawozdanie z raju”) czy literatury zaliczanej do kanonu („Tren Fontynbrasa” - „Hamlet” Szekspira, „Co Pan Cogito myśli o piekle” - „Boska komedia” Dantego). Jednak poeta nieustannie podejmuje polemikę z każdym stereotypem, schematem. Demitologizuje mity, obdzierając je ze znaczeń, które nadawaliśmy im przez wieki. Proponuje nowe spojrzenie na znane sytuacje.

Na przykład w wierszu pt.: „Apollo i Marsjasz” Herbert przywołuje scenę pojedynku na głosy. Utwór stanowi próbę odczytania mitu na nowo, tym razem z perspektywy przegranego Marsjasza. Wbrew wyrokowi sędziów zostaje on ukazany jako prawdziwy zwycięzca, ponieważ po jego stronie stoi prawda. Podobnie bogini zwycięstwa na chwilę wychodzi z roli, jaką nadali jej rzeźbiarze, ukazując swoją ludzką naturę (wiersz „Nike która się waha”).

Motywy biblijne często stają się także punktem wyjścia dla filozoficznych rozważań. Poeta przywołuje epizody, pozornie nieistotne szczegóły, by zadać istotne pytanie: co stało się ze srebrnikami, które Judasz rzucił pod nogi kapłanom?” („Hekeldama”) „Co stało się z Barabaszem?” („Domysły na temat Barabasza”), jak zachowałaby się współczesny Jonasz? („Jonasz”).

Kulturowe nawiązania służą też ukazaniu powtarzalności historii, uniwersalizmu obecnego w egzystencji ludzkiej. Cierpienie, śmierć, bohaterstwo, zdrada, miłość – wszystkie one wpisane są w dzieje ludzkości od samego początku. Zmieniają się tylko ich formy. Przeszłość jest zatem nieustannie obecna, nigdy nie przemija do końca. Pomimo surowej oceny współczesności, Herbert nie idealizuje jednak przeszłości podkreślając, że zło towarzyszyło człowiekowi zawsze. Literatura minionych epok nie musiała natomiast zmagać się z takimi dylematami, jakie angażują uwagę współczesnego poety – granica między dobrem i złem była wyraźna, cnota była cnotą, a występek występkiem. W wierszach Herberta widać tęsknotę do tej moralnej prostoty i jednoznaczności.

Historia bywa też kostiumem, w który poeta ubiera współczesność, by ominąć cenzurę. Moralne rozważania Pana Cogito uwięzionego w obleganej Utyce („Pan Cogito o postawie wyprostowanej”) można odnieść do każdej sytuacji zagrożenia. „Boski Klaudiusz” to nie tylko ponowna, odbiegająca od powszechnie przyjętej, ocena panowania cesarza, ale również głos w sprawie demoralizującego wpływu władzy na jednostkę. Konieczność wyboru między bezpiecznym wygnaniem a niepewnością życia w ojczyźnie jest z kolei tematem „Powrotu prokonsula”.

Klasycyzm Herberta przejawia się także w formie wierszy, dążącej do prostoty i harmonii. Jednocześnie poeta odrzuca klasyczne miary, wychodząc z założenia, że regularna budowa nie jest w stanie sprostać nowym problemom i zadaniom poezji.

Polecamy również:

  • Pan Cogito - interpretacja ogólna, opracowanie cyklu

    Zbigniew Herbert stworzył poetycką postać Pana Cogito na użytek swych wierszy podczas pobytu w USA – w 1971 roku. Tom poezji, zatytułowany „Pan Cogito”, powstał w tym samym roku (wydany w 1974 r.) i od tego czasu bohater wierszy stał się jednym z najważniejszych elementów poezji Herberta,... Więcej »

  • Potęga smaku - interpretacja i analiza wiersza

    Herbert napisał „Potęgę smaku” pod wpływem wniosków jakie wyciągał z obserwacji komunistycznej rzeczywistości. Z pewnością był przeciwny socrealistycznemu kierunkowi w sztuce, potem natomiast bardzo surowo, jak w prezentowanym wierszu, oceniał totalitarną rzeczywistość wypełnioną pustymi... Więcej »

  • Książka - interpretacja i analiza wiersza

    Tytułowa książka to Biblia. Takie jej określenie wskazuje – z jednej strony – na bezpośredni, familiarny stosunek autora do Pisma Świętego, któremu nie potrzeba do jej nazwania wzniosłych słów. Z drugiej strony – określenie „książka” podkreśla wyjątkowość tego dzieła.... Więcej »

  • Tren Fortynbrasa - interpretacja i analiza wiersza

    „Tren Fortynbrasa” pochodzi z tomu „Studium przedmiotu” wydanego w 1961 roku. Inspiracji do napisania utworu można dopatrywać się rzeczywistości lat 60. Komunistyczne państwo nieprzerwanie terroryzowało swoich obywateli od czasu zakończenia wojny. Więcej »

  • Sprawozdanie z raju - interpretacja i analiza wiersza

    „Sprawozdanie z raju” to utwór pełen ironii, którą uwypukla dysharmonia między stylem i treścią wypowiedzi, widoczna już w samym tytule. Wizja raju została ujęta w sposób sprawozdawczy. Jest to relacja na temat panujących w raju warunków, zapisana na wzór rządowych... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 1 + 3 =
Ostatnio komentowane
Fajowe
• 2022-09-26 18:31:03
1111111111111111111111111111111111111111111111111111111111
• 2022-09-26 12:22:55
Ez
• 2022-09-26 11:17:03
Ta? To Abrahamistycznie
• 2022-09-20 17:15:41
ez
• 2022-09-19 20:46:22