Pochwała złego o sobie mniemania - interpretacja i analiza wiersza

„Pochwała złego o sobie mniemania” to utwór bardzo subtelny, refleksyjny. Tytuł wiersza stanowi wskazówką do jego interpretacji, poszczególne części (strofoidy) odnoszą się do przykładów ze świata zwierzęcego, a jednak wiersz Szymborskiej mówi o człowieku, jego moralności i umiejętności autorefleksji.

Trzy pierwsze strofoidy mają charakter opisowy – ukazują zwierzęta, którym obce są takie uczucia jak: poczucie winy, rozterki, wątpliwości, samokrytyka czy wyrzuty sumienia. W pierwszej części każdy wers zawiera jeden przykład drapieżnika i jego niezachwianej postawy:

(…) Myszołów nie ma sobie nic do zarzucenia./ Skrupuły obce są czarnej panterze./ Nie wątpią o słuszności czynów swych piranie./ Grzechotnik aprobuje siebie bez zastrzeżeń (…).

Nieprzypadkowo poetka wymienia przykłady drapieżników, które kojarzą się z okrucieństwem i bezwzględnością. W kolejnej części zostają wymienione: szakal, szarańcza, aligator, trychina i giez, a więc zwierzęta budzące negatywne skojarzenia. Poetka komentuje: „żyją jak żyją i rade są z tego”. Stworzenia te żyją kosztem innych istot, a jednak nie czują z tego powodu żalu, przeciwnie – „są rade”, a więc zadowolone.

Dwuwers: „Sto kilogramów waży serce orki,/ ale pod innym względem lekkie jest” opiera się na prostej metaforze serca, symbolizującego uczucia i sumienie. Serce orki jest ogromne i bardzo ciężkie, ale nie obciąża go poczucie winy. Poetka nawiązuje tu do potocznego określenia „z lekkim sercem” albo „z ciężkim sercem”. Kiedy człowiek ma wyrzuty sumienia, coś go gnębi i nie daje spokoju, jeśli robi coś wbrew swoim przekonaniom, mówi się, że robi to z „ciężkim sercem”.

Ostatnie wersy przynoszą puentę: „Nic bardziej zwierzęcego/ niż czyste sumienie/ na trzeciej planecie Słońca”.

Czyste sumienie – paradoksalnie – nie jest domeną świętych, ale zwierząt. Nie znają one praw moralnych, „żyją jak żyją”, kierując się instynktami. Tylko człowiek jest zdolny do „złego o sobie mniemania”, dlatego poetka pisze pochwałę na jego cześć. „Złe o sobie mniemanie” to oznaka samoświadomości i poczucia moralności. By je posiadać i stosować, trzeba umieć rozróżniać dobro od zła.

Czyste sumienie zwykło uważać się za coś pożądanego, oznakę właściwego postępowania. Szymborska polemizuje z tym potocznym przekonaniem dowodząc, że czyste sumienie to właśnie –  brak zasad moralnych. Tylko zwierzęta mają prawdziwie czyste sumienie, człowiek zawsze ma sobie coś do zarzucenia. Właśnie to stanowi o jego człowieczeństwie, odróżnia go od bezwzględnych drapieżników. Człowiek również bywa okrutny, rani, zabija, bogaci się kosztem innych, ale w jego przypadku czyny te skutkują – a przynajmniej powinny skutkować – wyrzutami sumienia.

Wiersz napisany jest prostym językiem, a jego głębokie znaczenie kryje się w aluzjach i niedopowiedzeniach. Słowo „człowiek” nigdzie nie pada, choć jest to przecież wiersz o człowieczeństwie. Jedynie wyeksponowanie zwierzęcości – „Nic bardziej zwierzęcego/ niż czyste sumienie” – każe odczytywać ową pochwałę w odniesieniu do człowieka.

Peryfraza „trzecia planeta Słońca” oznacza oczywiście Ziemię, ale widzianą w szerokiej, kosmicznej perspektywie.

Polecamy również:

  • Wisława Szymborska, Żona Lota - analiza i interpretacja

    Wisława Szymborska nawiązuje w swoim wierszu do historii znanej ze Starego Testamentu, która opowiada  ucieczce rodziny Lota z Sodomy. Odsyła to czytelnika do dziejów dwóch miast – Sodomy i Gomory, które za swoje występki i nieposłuszeństwo wobec Bożych przykazań zostały... Więcej »

  • Wisława Szymborska, Psalm - analiza i interpretacja

    Wiersz Wisławy Szymborskiej reprezentuje lirykę bezpośrednią, poprzez użycie przez podmiot liryczny zwrotów w pierwszej osobie liczby mnogiej np. muszę czy poprzestanę. Podmiotem jest ktoś bliżej nieokreślony, kto snuje refleksję na temat boskich i ludzkich praw oraz porządku świata. Więcej »

  • Wisława Szymborska, Kobiety Rubensa - analiza i interpretacja

    Wiersz Wisławy Szymborskiej nawiązuje do twórczości flamandzkiego malarza Petera Rubensa – jego malarstwo jest dla podmiotu lirycznego przyczyna do rozważań na temat kobiecego ideału piękna. Więcej »

  • Nic dwa razy - interpretacja i analiza wiersza

    Wiersz „Nic dwa razy”, mający regularną budowę, regularne rymy i niewyszukane metafory, zbliża się formą do piosenki. Jego tematyka dotyczy miłości, przemijania i wartości życia, a więc bliższa jest jednak filozoficznym traktatom niż utworom popularnym. Nawiązania do filozofii są tu wyraźne, przede... Więcej »

  • Kot w pustym mieszkaniu - interpretacja i analiza wiersza

    „Kot w pustym mieszkaniu” pochodzi z tomu „Koniec i początek” wydanego w 1993 roku, znalazł się również w zbiorze „Sto wierszy – sto pociech” z 1997 roku. Powstanie wiersza jest najprawdopodobniej związane ze śmiercią długoletniego partnera życiowego poetki, Kornela... Więcej »

Komentarze (4)
Wynik działania 2 + 5 =
czytelnik
2017-09-14 16:35:23
fajny wiersz
jujuj
2016-02-10 19:25:01
rdfvgtbhjnm
juju
2016-02-10 19:22:47
LOL
juju
2016-02-10 19:21:51
lool
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
kys(keepurselfsafe)
• 2024-02-28 14:36:21
Super i MEGA pomocne!
• 2024-02-28 10:18:34
joł joł jowisz najwiekszy olbrzym gazowy 5 od słonca na pewno nie przeoczysz choć mooj...
• 2024-02-27 14:59:44
Ok
• 2024-02-27 09:29:45
sztosik
• 2024-02-26 11:49:29