Dziennik - definicja, cechy, przykłady

Dziennik intelektualny to gatunek literacki, który wyodrębnił się na przełomie XVIII i XIX wieku we Francji. Forma ta powstała na fali romantycznego indywidualizmu, a więc przekonania, że intymne przeżycia i doświadczenia człowieka mają istotne znaczenie, także dla literatury i sztuki.

Dziennik należy odróżnić od pamiętnika, o ile bowiem pamiętnik jest pisany z pewnego dystansu czasowego (dotyczy spraw z dość odległej przeszłości), o tyle dziennik powstaje niejako „na gorąco”. Ponadto dziennik przedstawia chronologiczny i regularny opis wydarzeń.

Gatunek ten może przybierać bardzo różnorodną formę. Może mieć charakter zwyczajnego rejestrowania codziennych wydarzeń, może też przybrać kształt hybrydyczny, a więc łączyć się z innymi gatunkami: esejem, quasi-reportażem, sprawozdaniem czy liryką.

Najbardziej dogodną klasyfikacją dzienników jest ich podział według kryterium tematycznego. Wyróżnia się więc dzienniki intymne i dzienniki z podróży. W II połowie XX wieku szczególnie rozwinął się pierwszy z wymienionych typów. Dzienniki znanych pisarzy stanowią nie tylko nieocenione źródło informacji o autorze, ale również fascynujący komentarz do współczesnych zjawisk artystycznych, literackich czy filmowych. Najistotniejszą cechą tego gatunku jest jego skupienie na codzienności i próba wyciągnięcia z niej wniosków o charakterze ogólnym.

Prekursorem dziennika jako formy publikowanej regularnie był Witold Gombrowicz, którego „Dziennik” drukowano od 1953 roku. Dzieło to łączyło w sobie cechy zapisków intymnych, eseistycznych, zawierało ostre polemiki zwłaszcza z polskim stereotypem ojczyźnianym. Ponadto osobne miejsce zajmowały w nim wstawki literackie oraz komentarze do tekstów innych twórców (np. Miłosza czy Wittlina). Jak twierdzi Jerzy Jarzębski, Gombrowicz zastosował w „Dzienniku” stylistykę kontrapunktu: zestawiał ze sobą fragmenty komiczne i dramatyczne. Dzięki tej metodzie udało mu się pokazać, że codzienność zawsze otwiera się na sensy uniwersalne.

Inni twórcy znanych dzienników to: Maria Dąbrowska, Zofia Nałkowska („Dzienniki czasu wojny”), Julian Przyboś („Zapiski bez daty”), Maria Kuncewiczowa („Zapiski bez daty”), Teodor Parnicki („Rodowód literacki”), Aleksander Wat („Mój wiek. Pamiętnik mówiony”) czy Herling-Grudziński („Dziennik pisany nocą”).

Osobne miejsce w polskiej literaturze lat 70. zajmował tzw. „łże-dziennik”, będący wyrazem próby powrotu pisarzy do rzeczywistości, jednocześnie zawierały one elementy typowo literackie. Gatunek ten był rodzajem autentyku, prowokował dyskusję o relacji pomiędzy fikcją a rzeczywistością. Przykładem „łże-dziennika” jest „Kalendarz i klepsydra” Tadeusza Konwickiego.

Polecamy również:

  • Esej - definicja, cechy, przykłady

    Essai po francusku oznacza „próbę” – od tego też słowa wywodzi się nazwa gatunku. Jest on gatunkiem z pogranicza literatury pięknej i naukowej, wypowiedzią prezentującą pogląd autora w jakiejś kwestii. Najczęściej wyraża jego punkt widzenia na tematy filozoficzne, artystyczne, czasami... Więcej »

  • Reportaż - definicja, cechy, przykłady

    Reportaż wykształcił się w drugiej połowie XIX stulecia, co było ściśle związane z rosnącym znaczeniem prasy, która często podejmowała bieżącą tematykę, obrazując zawiłości ludzkiego życia, opisując postęp technologiczny, najnowsze wydarzenia kulturalne, relacjonowała również podróże do... Więcej »

  • Powieść fantastyczno-naukowa - definicja, cechy, przykłady

    Powieść fantastyczno-naukowa wywodzi się z formy literackiej utopii oraz literatury wykorzystującej motyw nieprawdopodobnych podróży na inne planety. Jako prototyp gatunku można wskazać np. „Tamten świat” Cyrana de Bergeraca z XVII wieku czy fragmenty „Podróży Guliwera”... Więcej »

  • Dramat absurdu - definicja, cechy, przykłady

    Dramat absurdu, jak podaje „Słownik terminów literackich”, to jedna z najważniejszych odmian dramatu XX wieku, która charakteryzuje się odejściem od realizmu i zasady prawdopodobieństwa akcji na rzecz kategorii takich jak groteska i parodia. Więcej »

  • Antyutopia - defincja, cechy, przykłady

    Antyutopia (lub inaczej dystopia) według „Słownika terminów literackich” to „utopia negatywna”, a więc literackie wyobrażenie przyszłości, w której panuje totalitarny porządek społeczny, jednostka jest całkowicie poddana kontroli zewnętrznego sterowania (np. państwa), a wolność... Więcej »

Komentarze (3)
Wynik działania 2 + 5 =
JarulA
2022-01-05 10:34:02
przydaję się
JulA
2022-01-05 10:32:44
dzięki
gal anonim
2016-10-12 13:37:28
przydaje sie ta definicja
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
H
• 2023-06-02 09:43:13
fff
• 2023-06-01 19:03:56
git
• 2023-06-01 18:44:19
To się równa 8. Proste ????
• 2023-06-01 16:34:44
fajne
• 2023-05-30 14:32:19