Powieść parabola - definicja, cechy, przykłady

Geneza

Powieść-parabola jako osobny gatunek wyodrębniła się w XX wieku. Geneza tej formy sięga jednak czasów starożytnych. Parabola to inaczej przypowieść, a więc gatunek biblijny, w którym sens dosłowny jest maską sensu metaforycznego (często alegorycznego, dydaktycznego czy moralistycznego).

Cechy

Parabola stopniowo ewoluowała od zjawiska wyróżnianego w obrębie większej całości do samodzielnego gatunku literackiego. Istnieje wiele odmian prozy parabolicznej, w zależności od poruszanej przezeń tematyki. Mówi się więc o paraboli filozoficznej, historycznej czy politycznej. Najnowsze badania nad parabolą optują jednak za przekonaniem, że parabola to pewien sposób ukształtowania tekstu, który może łączyć się z różnymi gatunkami, dlatego np. Anna Martuszewska proponuje, by mówić raczej o paraboliczności w prozie XX wieku. Zjawisko to charakteryzuje się specyficzną konstrukcją świata przedstawionego, czasu i postaci.

Mamy tu więc do czynienia z uniwersalizacją czasoprzestrzeni (brak konkretyzacji), a bohaterowie często noszą jedynie imiona, inicjały lub pseudonimy, co pozbawia ich indywidualizmu. Ponadto miejsce akcji często ma charakter metaforyczny, odwołujący się np. do konstrukcji labiryntu, np. zamek, więzienie, biblioteka itp. Czasoprzestrzeń ulega również wyraźnej mityzacji, często w odmianie stylizacji biblijnej. W paraboli fabuła ma charakter pretekstowy, jest jedynie nośnikiem sensów ogólnych.

Przedstawiciele i przykłady

Przykładami parabol filozoficzno-egzystencjalnych są powieści Franza Kafki („Proces”, „Zamek”), Alberta Camusa („Dżuma”, „Upadek”), Williama Goldinga („Władca much”), Gabriela Garcii Marqueza („Sto lat samotności”) czy Jose Saramago („Miasto ślepców”, „Wszystkie imiona”). Parabolami politycznymi (ale też filozoficznymi) są utwory Jerzego Andrzejewskiego („Ciemności kryją ziemię”, „Bramy raju”). Znane parabole historyczne, w których dostrzega się analogię pomiędzy teraźniejszością i przeszłością to natomiast cykl Wacława Berenta „Opowieści biograficzne” czy Teodora Parnickiego „Srebrne orły”. Paraboliczność stała się szczególnie znamienna dla powieści historycznych okresu PRL-u, np. prozy Władysława Lecha Terleckiego (pentalogia o powstaniu styczniowym), Kazimierza Brandysa („Wariacje pocztowe”), Hanny Malewskiej („Apokryf rodzinny”).   

Polecamy również:

  • Powieść realistyczna - definicja, cechy, przykłady

    Powieść realistyczna narodziła się w XIX-wiecznej Francji. Po raz pierwszy terminu tego użyto w 1826 r. w trzynastym numerze „Mercure français du XIX siecle”. Stanowiło ono wtedy synonim tzw. „literatury prawdy”, miało jednak znaczenie pejoratywne, gdyż kojarzyło się z tym, co jest... Więcej »

  • Powieść awangardowa – geneza, cechy, przykłady

    Powieść awangardowa ukształtowała się na początku XX wieku jako jeden z gatunków literatury awangardy. Wyodrębniła się ona w obrębie takich kierunków, jak ekspresjonizm czy surrealizm. Powieść ta posiada różnorodne realizacje, choć można tu wyróżnić pewne cechy wspólne. Więcej »

  • Powieść psychologiczna - definicja, cechy, przykłady

    Literackie zaczątki powieści psychologicznej sięgają czasów pogranicza starożytności i średniowiecza. To właśnie wówczas ukazywały się pierwsze teksty, których głównym zadaniem było ukazywanie emocji i przemyśleń podmiotów mówiących. Często miały one charakter... Więcej »

  • Powieść fantasy - definicja, cechy, przykłady

    Powieść fantasy to odmiana literatury fantastycznej (występująca np. obok science-fiction, social-fictiion, political fiction), w której świat przedstawiony z jednej strony nosi znamiona realistyczne (ma konkretny, uszczegółowiony charakter), z drugiej natomiast znacząco różni się od... Więcej »

  • Powieść polityczna – defincja, cechy, przykłady

    Powieść polityczna to typ powieści, której podstawowym wyznacznikiem jest poruszana przez nią problematyka, dotycząca najczęściej mechanizmów walki o władzę. Gatunek ten jest inspirowany aktualną sytuacją polityczną, rozgrywkami różnych opcji i stronnictw, a także istniejącymi napięciami... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 5 + 1 =
Ostatnio komentowane
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54
Jest ok
• 2022-07-06 16:31:40