Dwudziestolecie międzywojenne - historia - charakterystyka ogólna

Między wojnami

Dwudziestolecie międzywojenne to, jak sama nazwa wskazuje, okres historyczny, ale także epoka literacko-kulturowa, której ramy wyznaczają dwa wielkie konflikty zbrojne: I wojna światowa – zakończona w 1918 i II wojna – rozpoczęta w 1939 roku.

Koniec I wojny światowej nastąpił dokładnie 11 listopada 1918 roku, kiedy w Compiegne podpisany został traktat pokojowy między Niemcami i państwami ententy. Data ta rozpoczęła dwudziestoletni okres pokoju na Starym Kontynencie, który jednak nieustannie pozostawał w stanie zagrożenia przez rodzące się wówczas totalitaryzmy.

W Europie Zachodniej już w latach 20. rozpoczęło się przejmowanie władzy przez dyktatorów faszystowskich: Benito Mussoliniego we Włoszech (1922), Adolfa Hitlera w Niemczech (1932), Antonio de Oliveira Salazara w Portugalii (1932), generała Franco w Hiszpanii (wojna domowa od 1936 r.).

W Europie Wschodniej natomiast dużą rolę zaczął odgrywać komunizm – w 1917 roku w efekcie rewolucji październikowej władzę w Rosji przejęli bolszewicy, a w 1922 roku powstał Związek Radziecki. Komunizm rozprzestrzeniał swoje wpływy również na inne kontynenty: Azję i Amerykę Środkową. W dwudziestoleciu w Chinach doszło do dwóch rewolucyjnych wojen domowych (oraz wojny z Japonią), co ostatecznie skończyło się proklamowaniem przez Mao Zedonga Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 roku.

Faszyzm w dwudziestoleciu międzywojennym

Faszyści przejmowali władzę posługując się różnorodnymi metodami. Mussolini w 1922 roku dokonał zamachu stanu i przejął władzę w państwie w efekcie tak zwanego marszu Czarnych Koszul na Rzym, a następnie wprowadził dyktaturę. Z kolei Hitler został wybrany na kanclerza Niemiec w demokratycznych wyborach. Wielki kryzys ekonomiczny, który rozpoczął się w 1929 roku, spowodował rosnącą pauperyzację niemieckiego społeczeństwa i galopujące bezrobocie (ok. 6 mln bezrobotnych). Wobec tego w Niemczech pojawiły się nastroje radykalne i wielki sukces odniosła faszystowska partia NSDAP, która wygrała wybory parlamentarne w 1933 roku, a 30 stycznia tego samego roku Hitler został mianowany kanclerzem Niemiec. Bezpardonowa walka pomiędzy komunistami i faszystami toczyła się również w Hiszpanii, gdzie w 1936 roku władzę objął Front Ludowy. Przeciwko niemu wybuchła trwająca trzy lata rewolta generała Francisco Franco. Franco uzyskał poparcie niemieckich i włoskich faszystów i ostatecznie przejął władzę ustanawiając obowiązujący aż do 1973 roku frankizm (właściwie tożsamy z faszyzmem).

Komunizm w Związku Radzieckim

Komunizm odniósł wielkie zwycięstwo na Wschodzie. W 1917 roku w Rosji doszło do rewolucji bolszewickiej – która była de facto zamachem stanu – pod wodzą Włodzimierza Lenina. Miała ona trzy podstawowe fazy: lata 1917-1921 to okres przejmowania władzy przez bolszewików. Kolejny etap (1921-1924) polegał na bogaceniu się klasy rządzącej, a także krwawym rozprawianiu się z przeciwnikami bolszewizmu. W tym czasie (1922 r.) utworzono oficjalnie Związek Radziecki. W 1924 r. rozpoczęła się natomiast walka o władzę w samym obozie rządzącym między Józefem Stalinem i Lwem Trockim, zakończona ostatecznie usunięciem w 1926 roku Trockiego z Biura Politycznego. W tym czasie Stalin wprowadził również w życie swój pierwszy plan pięcioletni zmierzający do nacjonalizacji przemysłu i kolektywizacji wsi. W jego wyniku zmarło z głodu 14,5 mln ludzi. W latach 1936-1938 w Związku Radzieckim doszło również do wielkiej czystki w obrębie partii.

Polska w dwudziestoleciu międzywojennym

Józef Piłsudski
Przybycie Józefa Piłsudskiego do Warszawy 12 grudnia 1916 r.


11 listopada 1918 roku Polska po ponad 120 latach niewoli odzyskała niepodległość i odrodziła się jako II Rzeczpospolita. Naczelnikiem Państwa został Józef Piłsudski, który w 1922 roku przekazał władzę prezydentowi Gabrielowi Narutowiczowi. Granice kraju zmieniały się do 1921 roku, kiedy to Polska po trzech powstaniach śląskich i plebiscycie odzyskała wschodnią część Górnego Śląska, Gdańsk uzyskał status wolnego miasta, a w 1918 roku odbyła się bitwa o Lwów. W 1920 roku Polska stoczyła wojnę z bolszewikami zakończoną bitwą warszawską (13-19 sierpnia 1920).

Ustrój II Rzeczpospolitej określała Konstytucja Marcowa z 1921 roku (była to demokratyczna republika parlamentarna). Rządy w pierwszych latach istnienia państwa nieustannie się zmieniały i panowały nastroje radykalne, co znalazło wyraz w zamachu na pierwszego prezydenta Polski – Gabriela Narutowicza w 1922 roku. Jego sprawcą był Eligiusz Niewiadomski.

W 1926 roku Piłsudski zmęczony sytuacją w kraju dokonał przewrotu majowego, co zakończyło rządy prezydenta Stanisława Wojciechowskiego i rządu Wincentego Witosa. Rozpoczął się wówczas okres władzy sanacji (od łac. sanatio – uzdrowienie), która miała zaprowadzić porządek w kraju. W rzeczywistości jednak był to okres narastającego autorytaryzmu, a zwłaszcza bezwzględnej walki politycznej z komunistami, co znalazło wyraz w utworzeniu Obozu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej (1934), a także w procesie brzeskim (1932).

Po śmierci Józefa Piłsudskiego najważniejszymi osobami w państwie byli: prezydent Ignacy Mościcki, Edward Rydz-Śmigły (Generalny Inspektor Sił Zbrojnych) i minister spraw zagranicznych Józef Beck.

We wrześniu 1939 roku napaść Hitlera na Polskę zakończyła okres istnienia II Rzeczpospolitej.

Polecamy również:

  • Traktat wersalski - postanowienia, skutki i znaczenie traktatu

    Traktat wersalski był układem pokojowym pomiędzy Niemcami i państwami ententy, który ostatecznie zakończył I wojnę światową. Podpisano go w Paryżu 28 czerwca 1919 roku, a ratyfikowano 10 stycznia 1920. Więcej »

  • Geneza i cechy totalitaryzmu

    Totalitaryzm rozumiany jako polityczny system zniewolenia jest zjawiskiem charakterystycznym dla XX wieku, jednak wielu badaczy tego problemu dostrzega jego przejawy już w świecie antycznym. Ludwik Habuda uważa na przykład, że elementy totalitaryzmu istniały w ustroju starożytnego Rzymu. Więcej »

  • Wielki kryzys gospodarczy 1929 - przyczyny, skutki i przebieg

    Światowy kryzys gospodarczy rozpoczął się 24 października 1929 roku, kiedy na nowojorskiej giełdzie Wall Street dramatycznie spadły ceny akcji. Był to tak zwany czarny czwartek. Wielki kryzys ekonomiczny trwał do 1933 roku i miał tragiczne skutki. Więcej »

  • Odzyskanie niepodległości przez Polskę

    Polska oficjalnie niepodległość w 1795 roku, kiedy trzy mocarstwa: Rosja, Prusy i Austria dokonały III rozbioru kraju. Od tego czasu Polacy podejmowali kolejne, nieudane i tragiczne w skutkach, próby odzyskania autonomii, z których najważniejsze to powstanie listopadowe (1830) i powstanie styczniowe... Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 4 + 1 =
JOZEK.NAUCZYCIEL
2019-02-13 13:21:17
BRAWO
Ostatnio komentowane
Super przydało mi się to do zadania z Religii
• 2022-09-29 12:48:27
Dziękuję, pomogło mi w nauce :)
• 2022-09-29 12:05:27
Bardzo pomocny
• 2022-09-29 09:23:04
By
• 2022-09-28 17:03:33