Powieść awangardowa – geneza, cechy, przykłady

Geneza i cechy powieści awangardowej

Powieść awangardowa ukształtowała się na początku XX wieku jako jeden z gatunków literatury awangardy. Wyodrębniła się ona w obrębie takich kierunków, jak ekspresjonizm czy surrealizm. Powieść ta posiada różnorodne realizacje, choć można tu wyróżnić pewne cechy wspólne. Przede wszystkim gatunek ten zrywa z wyznacznikami literatury realistycznej, a więc zniekształceniu ulegają kategorie takie, jak fikcja werystyczna, spójność akcji, logika przyczynowo-skutkowa wydarzeń. Świat przedstawiony powieści awangardowej organizują groteska, oniryzm czy surrealizm. Forma tego gatunku jest nośnikiem treści i odzwierciedla filozoficzno-egzystencjalne założenia autora.

Przedstawiciele

W literaturze światowej do najwybitniejszych przedstawicieli tej nowatorskiej prozy należały powieści Franza Kafki („Proces”, „Zamek”) czy Michaiła Bułhakowa („Mistrz i Małgorzata”).

W literaturze polskiej największymi awangardzistami prozy byli Witkacy, Bruno Schulz i Witold Gombrowicz. Każdy z nich stworzył nieco inny typ powieści awangardowej. U Witkacego w utworach takich, jak „Pożegnanie jesieni” czy „Nienasycenie” na pierwszy plan wysuwa się fantastyka historiozoficzna. Dużą rolę odgrywa tu erotyka będąca nośnikiem głębszych sensów psychologicznych. Z kolei proza Schulza przedstawia świat zdominowany przez tendencje oniryczne. „Sanatorium pod klepsydrą” a także „Sklepy cynamonowe” (mimo że opowiadania) to proza wizyjna, odwołująca się do rzeczywistości mitu i psychologii głębi. Deformacja świata odbywa się tu za pomocą choroby i brzydoty.

Z kolei powieści Gombrowicza („Pamiętnik z okresu dojrzewania”, „Ferdydurke”, „Trans-Atlantyk”, „Pornografia”, „Kosmos”) stanowią przykład oryginalnej filozofii Formy znajdującej odzwierciedlenie w budowie świata przedstawionego. Język tego pisarza, w przeciwieństwie np. do niezwykle zmysłowego języka Schulza, jest konstrukcją groteskowo-kolokwialną i jednocześnie nośnikiem sensów filozoficznych. Awangardowość Gombrowicza polega jednak przede wszystkim na jego pasji stylizacyjnej rozciągającej się od niewinnego pastiszu po parodię i trawestację. Tym samym mamy tu do czynienia z nieustanną grą z literaturą, czytelnikiem i Formą.

Polecamy również:

  • Powieść realistyczna - definicja, cechy, przykłady

    Powieść realistyczna narodziła się w XIX-wiecznej Francji. Po raz pierwszy terminu tego użyto w 1826 r. w trzynastym numerze „Mercure français du XIX siecle”. Stanowiło ono wtedy synonim tzw. „literatury prawdy”, miało jednak znaczenie pejoratywne, gdyż kojarzyło się z tym, co jest... Więcej »

  • Powieść parabola - definicja, cechy, przykłady

    Powieść-parabola jako osobny gatunek wyodrębniła się w XX wieku. Geneza tej formy sięga jednak czasów starożytnych. Parabola to inaczej przypowieść, a więc gatunek biblijny, w którym sens dosłowny jest maską sensu metaforycznego (często alegorycznego, dydaktycznego czy moralistycznego). Więcej »

  • Powieść psychologiczna - definicja, cechy, przykłady

    Literackie zaczątki powieści psychologicznej sięgają czasów pogranicza starożytności i średniowiecza. To właśnie wówczas ukazywały się pierwsze teksty, których głównym zadaniem było ukazywanie emocji i przemyśleń podmiotów mówiących. Często miały one charakter... Więcej »

  • Powieść fantasy - definicja, cechy, przykłady

    Powieść fantasy to odmiana literatury fantastycznej (występująca np. obok science-fiction, social-fictiion, political fiction), w której świat przedstawiony z jednej strony nosi znamiona realistyczne (ma konkretny, uszczegółowiony charakter), z drugiej natomiast znacząco różni się od... Więcej »

  • Powieść polityczna – defincja, cechy, przykłady

    Powieść polityczna to typ powieści, której podstawowym wyznacznikiem jest poruszana przez nią problematyka, dotycząca najczęściej mechanizmów walki o władzę. Gatunek ten jest inspirowany aktualną sytuacją polityczną, rozgrywkami różnych opcji i stronnictw, a także istniejącymi napięciami... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 4 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
I cóż miał rację Marek Aureliusz który chciał podbić Germanię uderzeniem przez Mor...
• 2024-07-06 19:45:33
"Treść wiersza bezpośrednio nawiązuje też do istniejących wówczas, tajnych układó...
• 2024-07-02 05:43:44
O tym, że zmienne w czasie pole elektryczne jest źródłem pola magnetycznego, napisał ...
• 2024-06-27 07:25:33
ok
• 2024-06-05 13:52:17
nadal nie umiem tego napisać
• 2024-06-04 10:48:42