Antyutopia - defincja, cechy, przykłady

Definicja

Antyutopia (lub inaczej dystopia) według „Słownika terminów literackich” to „utopia negatywna”, a więc literackie wyobrażenie przyszłości, w której panuje totalitarny porządek społeczny, jednostka jest całkowicie poddana kontroli zewnętrznego sterowania (np. państwa), a wolność i wartości humanistyczne (najczęściej sztuka, filozofia, religia) ulegają  degradacji. Elementy antyutopii pojawiały się już w literaturze XVII.

Twórcy i przykłady

Pierwowzór gatunku stanowi dzieło J. Halla „Mundus alter et idem” (1600). Cechy dystopii występowały również w „Podróżach Guliwera” J. Swifta. Antyutopia w XX wieku usamodzielniła się jako gatunek. Jej znanym przykładem jest powieść E. Zamiatanina pt. „My”. Ponadto można tu wymienić „Nowy wspaniały świat” Aldousa Huxleya przedstawiający wizję przyszłości niejako zautomatyzowanej, w której człowiek przejmuje całkowitą kontrolę nad procesem rozrodczym. „Rok 1984” George’a Orwella to z kolei wyobrażenie społeczeństwa komunistycznego, w pełni kontrolowanego przez Wielkiego Brata. Ray Bradbury w „451 stopni Fahrenheita” przedstawia natomiast obraz świata w pełni opanowanego przez popkulturę, w którym największym przestępstwem jest posiadanie i czytanie książek.

W literaturze polskiej elementy tego gatunku można odnaleźć w powieściach groteskowo-katastroficznych takich, jak „Pożegnaniu jesieni” i „Nienasycenie” czy w cyklu opowiadań Aleksandra Wata „Bezrobotny Lucyfer”. W II połowie XX wieku dystopia pojawia się np. u Hanny Malewskiej – „LLW, czyli co się może wydarzyć jutro”. W odmianie socjologicznej (tzw. social fiction) gatunek ten występuje u Janusza Zajdla np. „Limes inferior” czy Edmunda Wnuka-Lipińskiego (trylogia: „Wir pamięci”, „Rozpad połowiczny”, „Mord założycielski”). Elementy antyutopii można również odnaleźć u klasyka polskiej literatury science-fiction, Stanisława Lema, np. w „Pamiętniku znalezionym w wannie” czy „Kongresie futurologicznym”.

Polecamy również:

  • Powieść realistyczna - definicja, cechy, przykłady

    Powieść realistyczna narodziła się w XIX-wiecznej Francji. Po raz pierwszy terminu tego użyto w 1826 r. w trzynastym numerze „Mercure français du XIX siecle”. Stanowiło ono wtedy synonim tzw. „literatury prawdy”, miało jednak znaczenie pejoratywne, gdyż kojarzyło się z tym, co jest... Więcej »

  • Powieść awangardowa – geneza, cechy, przykłady

    Powieść awangardowa ukształtowała się na początku XX wieku jako jeden z gatunków literatury awangardy. Wyodrębniła się ona w obrębie takich kierunków, jak ekspresjonizm czy surrealizm. Powieść ta posiada różnorodne realizacje, choć można tu wyróżnić pewne cechy wspólne. Więcej »

  • Powieść parabola - definicja, cechy, przykłady

    Powieść-parabola jako osobny gatunek wyodrębniła się w XX wieku. Geneza tej formy sięga jednak czasów starożytnych. Parabola to inaczej przypowieść, a więc gatunek biblijny, w którym sens dosłowny jest maską sensu metaforycznego (często alegorycznego, dydaktycznego czy moralistycznego). Więcej »

  • Powieść psychologiczna - definicja, cechy, przykłady

    Literackie zaczątki powieści psychologicznej sięgają czasów pogranicza starożytności i średniowiecza. To właśnie wówczas ukazywały się pierwsze teksty, których głównym zadaniem było ukazywanie emocji i przemyśleń podmiotów mówiących. Często miały one charakter... Więcej »

  • Powieść fantasy - definicja, cechy, przykłady

    Powieść fantasy to odmiana literatury fantastycznej (występująca np. obok science-fiction, social-fictiion, political fiction), w której świat przedstawiony z jednej strony nosi znamiona realistyczne (ma konkretny, uszczegółowiony charakter), z drugiej natomiast znacząco różni się od... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 4 =
Ostatnio komentowane
Bardzo przydatne informacje. Przeczytałam z zainteresowaniem.
• 2022-08-13 18:28:30
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25