Powieść psychologiczna - definicja, cechy, przykłady

Powieść psychologiczna – geneza

Literackie zaczątki powieści psychologicznej sięgają czasów pogranicza starożytności i średniowiecza. To właśnie wówczas ukazywały się pierwsze teksty, których głównym zadaniem było ukazywanie emocji i przemyśleń podmiotów mówiących. Często miały one charakter autobiograficzny, jak np. „Wyznania” św. Augustyna z Hippony pochodzące z IV w. n.e.

W oświeceniu wielką popularnością cieszyła się powieść sentymentalna, analizująca wnętrze stany bohaterów, ich przeżycia, emocje oraz więzi i relacje z innymi ludźmi. Romantyzm również zaowocował zainteresowanie psychologią – kreowani wtedy bohaterowie wyróżniali się bogatym życiem wewnętrznym, w który wgląd otrzymywał czytelnik.

Nowoczesna powieść psychologiczna powstała w XIX stuleciu. Za jednego z jej ojców uznaje się Fiodora Dostojewskiego – autora m.in. „Zbrodni i kary”. Duży wpływ na kształtowanie się późniejszych tendencji w prozie psychologicznej miała psychoanaliza, zapoczątkowana przez genialnego psychiatrę Zygmunta Freuda.

Powieść psychologiczna - cechy i założenia

Powieść psychologiczna koncentruje się przede wszystkim na bohaterach. Ich działania, wybory, decyzje i sposoby odczuwania niemalże nie mają przed czytelnikiem tajemnic. Najwięcej miejsca zajmują opisy ich życia wewnętrznego ze szczególnym uwzględnieniem rozterek, przemyśleń, niepokojów.

Fabuła powieści psychologicznych ma często konstrukcję asocjacyjną (skojarzeniową) i można wyodrębnić w niej dwa czasy: obiektywny (narrator) oraz subiektywny (bohater). Narrator występuje najczęściej w trzeciej osobie liczby pojedynczej, ale często posługuje się mową pozornie zależną, starając się jak najdokładniej ukazać przeżycia wewnętrzne postaci. Nie mniejsze znaczenie mają rozbudowane opisy oraz monologi wewnętrzne, w których bohaterzy sami odsłaniają swoje wnętrze.

Powieść psychologiczna modyfikowała nieco poetykę realistyczną. Podstawowym miejscem akcji był, rzecz jasna, dany świat, środowisko, lecz sposób, w jaki postrzegali je poszczególni bohaterowie, często zniekształcał ich obraz – w powieściach psychologicznych często pojawia się np. oniryczny nastrój, tzw. strumień świadomości albo też mają miejsce mroczne, trudne do zidentyfikowania wydarzenia.

Najczęściej celem powieści psychologicznych była refleksja nad kondycją ludzkości oraz jednostki, przyjrzenie się jej wadom i zaletom, poszukiwanie drogi prowadzącej ku poprawie sytuacji. U ich podstaw nierzadko stawały fundamentalne pytania egzystencjalne.

Powieść psychologiczna - najważniejsi twórcy i przykłady

Fiodor Dostojewski – „Zbrodnia i kara” (1866), „Bracia Karamazow” (1879-1880);

August Strindberg – „Spowiedź szaleńca” (1895);

Virginia Woolf – „Pani Dalloway” (1925);

Zofia Nałkowska – „Granica” (1935);

Maria Kuncewiczowa – „Cudzoziemka” (1935-1936).

Elementy powieści psychologicznej:

Stefan Żeromski „Ludzie bezdomni” (1900);

Marcel Proust – „W poszukiwaniu straconego czasu” (1911);

James Joyce – „Ulisses” (1922).

Polecamy również:

  • Powieść realistyczna - definicja, cechy, przykłady

    Powieść realistyczna narodziła się w XIX-wiecznej Francji. Po raz pierwszy terminu tego użyto w 1826 r. w trzynastym numerze „Mercure français du XIX siecle”. Stanowiło ono wtedy synonim tzw. „literatury prawdy”, miało jednak znaczenie pejoratywne, gdyż kojarzyło się z tym, co jest... Więcej »

  • Powieść naturalistyczna - definicja, cechy, przykłady

    Powstanie naturalizmu jako nurtu w literaturze ściśle wiąże się z postacią francuskiego pisarza Emile'a Zoli. Prekursorami nowego prądu byli m.in. Gustaw Flaubert i bracia Goncourt (w przedmowie do „Germinie Lacerteux” apelowali oni o absolutną naukowość literatury i kliniczne badanie zachowań... Więcej »

  • Powieść tendencyjna - definicja, cechy, przykłady

    Powieść tendencyjna była gatunkiem literackim charakterystycznym dla polskiego pozytywizmu. Wraz z nadejściem nowej epoki zmianie uległ również obowiązujący światopogląd, a więc pożądane idee i wartości. Aby kształtować u ówczesnych określone cechy (patriotyzm, odpowiedzialność za siebie i innych,... Więcej »

  • Powieść przygodowa - definicja, cechy, przykłady

    Powieść przygodowa narodziła się w XVIII w. W jej powstaniu znaczącą rolę odegrały pamiętniki, dzienniki i różnego rodzaju relacje przedstawiające wydarzenia, jakich uczestnikami byli ich autorzy. Powieść przygodowa często łączona jest z powieścią podróżniczą – przedstawianie bohaterów... Więcej »

  • Powieść historyczna - definicja, cechy, przykłady

    Nowoczesna powieść historyczna narodziła się w XIX stuleciu, jednak jej początków badacze doszukują się już w starożytnych eposach, których akcja rozgrywa się na tle ważnych i znaczących wydarzeń dziejowych („Iliada”, „Eneida” itp.) oraz w średniowiecznych romansach rycerskich. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 1 + 4 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
Ani słowa o czworościanie którego krawędzie, powierzchnie i objętość - są wyrażon...
• 2024-03-04 21:58:56
takie łątwe
• 2024-03-04 15:46:48
"Mianem libertarianizmu zwykło się nazywać najbardziej radykalny nurt liberalizmu." No...
• 2024-03-01 10:11:23
Super i MEGA pomocne!
• 2024-02-28 10:18:34
joł joł jowisz najwiekszy olbrzym gazowy 5 od słonca na pewno nie przeoczysz choć mooj...
• 2024-02-27 14:59:44