Nowela pozytywistyczna - definicja, cechy, przykłady

Nowela - geneza

Początki noweli sięgają zamierzchłych czasów, gdy opowieści przekazywano sobie jeszcze drogą ustną. Dotyczyły one głównie tematyki miłosnej lub przygodowej. Najbardziej znaczącym zbiorem spisanych tekstów tego typu była w starożytności „Milesiaka” Arystyda z Miletu.

Współczesna forma noweli ukształtowała się w epoce renesansu. Za sztandarowe dzieło tego okresu uznaje się Dekameron Giovanniego Boccacio.

Nowela pozytywistyczna - cechy i założenia gatunku

W dobie pozytywizmu nowele stały się utworami ściśle związanymi z ówczesną ideologią. Dzięki niewielkim rozmiarom, prostej (często jednowątkowej) fabule i wyraźnie zarysowanym bohaterom utwory te cieszyły się wielką popularnością. Dlatego też posiłkowano się nimi w procesie szerzenia nowych trendów myślowych.

Nowela to krótki utwór fabularny, który cechuje się jednowątkową fabułą (czasami tylko pojawiają się bardzo krótkie wątki epizodyczne), będącą często zbieżną z akcją (zawiązanie, punkt kulminacyjny, rozwiązanie) oraz wyraźnie zaznaczoną puentą.

Areną wydarzeń ukazywanych w nowelach pozytywistycznych była najczęściej wieś (pojawiają się także małe miasteczka, rzadziej wielkie ośrodki życia ludzkiego). Z tego też względu tematyka dzieł tego typu dotyczy wydarzeń prostych – codziennego życia. Prezentowani bohaterowie to przede wszystkim przeciętni ludzie, lecz na tle swojego środowiska często jawią się jako postacie wyjątkowe, szczególnie uzdolnione.

Narrator w nowelach występował głównie w trzeciej osobie liczy pojedynczej, można jednak odnaleźć także teksty pisane z perspektywy „ja”. Zazwyczaj był to narrator wszechwiedzący i często jawnie wartościował opowiadaną historię. Warto również zwrócić uwagę na mowę pozornie zależną, która często pojawiała się w nowelach. Dzięki tej metodzie czytelnik mógł chociaż przez chwilę patrzeć na świat oczyma bohatera.

O wielu nowelach polskiego pozytywizmu można powiedzieć, iż są utworami „grającymi na emocjach czytelnika”. Związane było to z częstym podporządkowywaniem ich najważniejszym założeniom światopoglądowym epoki. Pokazując ludzką biedę, cierpienie i ofiarność, miały one uzmysławiać konieczność przeprowadzenia odpowiednich reform. Nierzadko po prostu skłaniały czytelnika do refleksji nad losem danych jednostek i grup.

Najważniejsi autorzy nowel i ich dzieła

Bolesław Prus – „Antek” (1880), „Katarynka” (1880), „Kamizelka” (1882), „Z legend dawnego Egiptu” (1888); ostatnia szczególny przykład nowelistyki pozytywistycznej – akcja dzieła osadzona jest w przeszłości, lecz wyraźnie odnosi się ono do aktualnych problemów narodu;

Henryk Sienkiewicz – „Janko Muzykant” (1878), „Szkice węglem (1877), „Latarnik” (1881), „Sachem” (1889);

Eliza Orzeszkowa – „Z różnych sfer” (1879-1882);

Maria Konopnicka – „Dym” (1893), „Nasza szkapa” (1893), „Mendel Gdański” (1893) „Miłosierdzie gminy” (1898);

Stefan Żeromski – „Siłaczka” (1895), „Rozdziobią nas kruki i wrony” (1895).

Polecamy również:

  • Powieść realistyczna - definicja, cechy, przykłady

    Powieść realistyczna narodziła się w XIX-wiecznej Francji. Po raz pierwszy terminu tego użyto w 1826 r. w trzynastym numerze „Mercure français du XIX siecle”. Stanowiło ono wtedy synonim tzw. „literatury prawdy”, miało jednak znaczenie pejoratywne, gdyż kojarzyło się z tym, co jest... Więcej »

  • Powieść naturalistyczna - definicja, cechy, przykłady

    Powstanie naturalizmu jako nurtu w literaturze ściśle wiąże się z postacią francuskiego pisarza Emile'a Zoli. Prekursorami nowego prądu byli m.in. Gustaw Flaubert i bracia Goncourt (w przedmowie do „Germinie Lacerteux” apelowali oni o absolutną naukowość literatury i kliniczne badanie zachowań... Więcej »

  • Powieść tendencyjna - definicja, cechy, przykłady

    Powieść tendencyjna była gatunkiem literackim charakterystycznym dla polskiego pozytywizmu. Wraz z nadejściem nowej epoki zmianie uległ również obowiązujący światopogląd, a więc pożądane idee i wartości. Aby kształtować u ówczesnych określone cechy (patriotyzm, odpowiedzialność za siebie i innych,... Więcej »

  • Powieść przygodowa - definicja, cechy, przykłady

    Powieść przygodowa narodziła się w XVIII w. W jej powstaniu znaczącą rolę odegrały pamiętniki, dzienniki i różnego rodzaju relacje przedstawiające wydarzenia, jakich uczestnikami byli ich autorzy. Powieść przygodowa często łączona jest z powieścią podróżniczą – przedstawianie bohaterów... Więcej »

  • Powieść historyczna - definicja, cechy, przykłady

    Nowoczesna powieść historyczna narodziła się w XIX stuleciu, jednak jej początków badacze doszukują się już w starożytnych eposach, których akcja rozgrywa się na tle ważnych i znaczących wydarzeń dziejowych („Iliada”, „Eneida” itp.) oraz w średniowiecznych romansach rycerskich. Więcej »

Komentarze (2)
Wynik działania 2 + 2 =
Werka
2016-11-15 21:37:28
Same bzdury!
Kolejny Fan
2015-05-07 15:46:28
Ale naprawde przydatny 9/10
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
okokok
• 2024-02-22 15:33:45
OK
• 2024-02-21 20:23:35
dziękuję bardzo ratujecie mnie
• 2024-02-21 19:08:12
i
• 2024-02-20 09:57:14
Bardzo pomogło mi w zadaniu domowym
• 2024-02-18 10:48:52