Pozytywizm w Europie - charakterystyka

Nazwa „pozytywizm” pochodzi się od „Kursu filozofii pozytywnej” Augusta Comte'a, książki, która opublikowana została w 1842 (po 12 latach prac). W dziele tym zawarte zostały nie tylko nowe wytyczne dotyczące nauki, lecz także liczne idee, które na długi czas zmieniły światopogląd ówczesnych.

Warto w tym miejscu przypomnieć, iż w Europie, w przeciwieństwie do Polski, termin „pozytywizm” nie odnosił się do literatury (kultury), gdyż ta rozwijała się w sposób niezależny, tworząc zróżnicowane prądy, pośród których kilka było inspirowanych pozytywizmem.

Filozofia

Podstawą pozytywizmu miała być filozofia pozytywna. Głosiła ona konieczność nieustannego postępu we wszystkich dziedzinach życia. Środkiem do osiągnięcia celu miała być wiedza, która w tym okresie otoczona była prawdziwym kultem. Bezdyskusyjna była dominacja nauk przyrodniczych, gdyż to właśnie one były w stanie zapewnić najpełniejszy ogląd świata, oparty na dowodach i sprawdzalnych prawach.

Z filozofią pozytywną łączyły się także pomniejsze prądy myślowe, jakie często powstawały (lub mogły efektywnie się rozwijać) na jej gruncie. Były to: scjentyzm, agnostycyzm, utylitaryzm, ewolucjonizm oraz monizm przyrodniczy. Pierwszy z nich zakładał, iż dzięki nauce i wiedzy można poprawiać świat, a najcenniejszym narzędziem są potwierdzone, sprawdzalne fakty. Agnostycyzm dotyczył natomiast odrzucenia tego, czego nie dało się w żaden sposób udowodnić (m.in. istnienia Boga). Istotę utylitaryzmu stanowiło przekonanie, że wszystko, co przynosi korzyści, jest działaniem pozytywnym z punktu widzenia moralnego; wartość jednostki także określano przez pryzmat wkładu, jaki miała ona w rozwój społeczeństwa. Jeśli zaś chodzi o monizm przyrodniczy, postulował on badanie zjawisk społecznych (także sztuki) metodami wywodzącymi się z nauk przyrodniczych. To właśnie na jego gruncie wyrósł organicyzm, czyli pogląd traktujący społeczeństwo jako żywy organizm.

Najwybitniejszymi myślicielami europejskiego pozytywizmu byli m.in.: August Comte, Hipolit Taine, John Stuart Mill, Herbert Spencer oraz Karol Darwin.

Kultura

Kultura pozytywizmu rozwijała się na gruncie, jaki pozostawił dla niej romantyzm – epoka o wielkim znaczeniu, czas geniuszy. W żaden sposób nie sparaliżowało to jednak nowych ruchów kulturotwórczych, które często zaprzeczały dokonaniom poprzedniej epoki.

Szczególne znaczenie w kulturze pozytywizmu zyskał realizm. Prąd ten głosił konieczność wiernego przedstawiania rzeczywistości w sztuce, co w dużej mierze wiązało się z ówczesnymi poglądami filozoficznymi. Najbujniej rozwijał się on w literaturze i malarstwie, chociaż w sztukach plastycznych przez długi czas był usilnie marginalizowany przez zwolenników akademizmu.

2. połowa XIX wieku przyniosła także narodziny impresjonizmu, który największe znaczenie zyskał właśnie w malarstwie. Istotą tego nurtu było eksperymentowanie z ludzką percepcją. Impresjoniści szybko nakładali plamy czystych kolorów, próbując jak najpełniej oddać zjawisko widziane przez krótką chwilę. Rzeźbiarze osiągali ten efekt dzięki odpowiedniemu manipulowaniu fakturą dzieła. Impresjonizm pojawił się także w literaturze. Stosowanie tej techniki w prozie dotyczyło głównie zapośredniczonych opisów – przedstawianych z perspektywy bohatera). W poezji impresjonizm dotyczył zaś odpowiedniego komponowania warstwy brzmieniowej, a także stosowaniu zabiegu synestezji (połączenia doświadczeń odbieranych różnymi zmysłami). Nieco silniej impresjonizm zaznaczył swoją obecność w dramacie, gdzie przez pewien czas był znaczącą tendencją (następnie przekształcił się w dramat symboliczny).

W kulturze II połowy

Polecamy również:

Komentarze (2)
Wynik działania 5 + 3 =
Maciek
2020-04-28 14:08:06
Kuzwa czemu facetka kaze mi sie uczyc tego
blanty pale
2017-05-21 19:20:25
no to co bylo mianem pozytywizmu w europie?
Ostatnio komentowane
Czyli,powiedzenie Polak Węgier dwa bratanki,nie jak się nie odnoszą względem pochodzen...
• 2022-06-16 19:03:58
ekstra
• 2022-06-18 17:12:40
ok
• 2022-06-08 15:52:28
dzięks
• 2022-06-06 19:26:13
Ale proste
• 2022-06-06 14:23:48