Andrzej Stasiuk, Miejsce – streszczenie i plan wydarzeń
"Miejsce" Andrzeja Stasiuka to opowiadanie ze zbioru "Opowiadania Galicyjskie". Zbiór ten był debiutem Stasiuka, światło dzienne ujrzał w 1995 roku. Poniżej przedstawiamy streszczenie opowiadania oraz plan wydarzeń. Zachęcamy, aby sprawdzić swoją wiedzę!
"Miejsce" Andrzeja Stasiuka - streszczenie opowiadania
Na początku opowiadania bliżej nieokreślony narrator, obserwator rzeczywistości opisuje miejsce, w którym niegdyś stała cerkiew. Przedstawia pusty plac, z którego szybko uwinęli się robotnicy po zakończonej pracy. Jakiś przechodzień zapytał go stało tu wcześniej, a narrator informuje go, że była to właśnie świątynia, którą postanowiono rozebrać. Mówiący zaczyna snuć refleksję na temat budowli oraz procesu jej powstawania. Rozważa jakich materiałów użyto, czy była trwała. Stawia hipotezę, że budowla cerkwi musiała rozpocząć się zima, ponieważ wówczas ułatwiony jest transport. Odnaleziono odpowiednie miejsce, wycięto szereg drzew, które później wykorzystano w szkielecie budowli. Narrator snuje wyobrażenia na temat tego, jak trudno było budowniczym w zimowych warunkach, i jakieś siły potrzebowali by postawić tak solidny budynek. Z rozmów z mieszkańcami dowiedział się, że dawniej zimy w ty regionie były bardzo srogie.
Obserwując miejsce po rozebranej cerkwi podmiot próbuje odtworzyć jej układ, gdzie znajdował się ikonostas, a gdzie witraże i wrota. Mówiącemu wciąż towarzyszy ów nieznajomy turysta, który fotografuje pozostały fundament. Narrator tymczasem z niezwykłą pieczołowitością wyobraża sobie rodzaj i zapach drewna, które zwożono na teren budowy, sposób w jaki układano podłogę, jak umieszczano kamień węgielny. Następnie przechodzi do refleksji o świątyniach w ogóle – zauważa, że najbardziej interesujące są w nich obrazy i przedmioty. Domyśla się, że te umieszczone we wnętrzu cerkwi musiały przyciągać uwagę – tabernakulum, ołtarz, ikony. Narrator wędruje myślami przez całe dziesięciolecia użytkowania cerkwi, odwiedzania ją przez wiernych, rozważa o tym co nadało jej tak uroczystego i monumentalnego wygląda i charteru, który nosiła aż do swojego końca.
Niebawem zaczęły dotykać ją dolegliwości związane z nadmierną wilgocią, co powodowało niszczenie drewnianego szkieletu, fundamenty również uległy upływowi czasu – cerkiew zaczęła się chylić ku ziemi. Na końcu dowiadujemy się, że konstruktorzy planują przenieść cerkiew do muzeum – kawałek po kawałku. Narrator zastrzega jednak, że miejsca, zwłaszcza takiego, nie da się ot tak przenieść w inną przestrzeń i otoczenie. To pod względem fizycznym. Z drugiej strony, odwołując się do pracy ludzkiej wyobraźni – mówiący twierdzi, że nie jest do końca pewien czy miejsce, o którym tak intensywnie myśli zostało naprawdę gdzieś przeniesione, czy istniało faktycznie, czy to jego wyobrażenia pozwalają mu widzieć świątynię i plac po niej jako symbol tożsamości lokalnej społeczności.
Andrzej Stasiuk "Miejsce" - plan wydarzeń
1. Przedstawienie przez narratora miejsca po rozebranej cerkwi
2. Spotkanie z nieznajomym turystą
3. Rozważania na temat początków powstawania budowli
4. Próba odtworzenia wnętrza świątyni
5. Niszczenie cerkwi
6. Rozbiórka budowli
7. Rozważania narratora na temat przemijania i tożsamości
Andrzej Stasiuk, Miejsce - opracowanie
"Miejsce" - geneza
Miejsce to opowiadanie wchodzące w skład tomu Andrzeja Stasiuka pt. Opowieści galicyjskie, który ukazał się w 1995 roku. Wybrane utwory były wcześniej publikowane na łamach „Tygodnika Powszechnego”. Tom jest owocem zainteresowania Stasiuka życiem ludzi na terenie Beskidu Niskiego. Chodziło mu przede wszystkim o umiejętność przystosowania się do rzeczywistości po upadku Związku Radzieckiego.
Tematyka opowiadania
W omawianym opowiadaniu pisarz przedstawił proces zapominania miejsc kultu ważnych dla ludzi starszego pokolenia, tych którzy żyją w Polsce i za wschodnią granicą. Podobnie jak w pozostałych utworach w tomie, Miejsce oparte zostało na motywie przemijania, rozpadu świata wartości, odchodzenia w niepamięć tego, co w przeszłości było ważne.
Co oznacza tytułowe "miejsce"?
Tytułowe miejsce jest przestrzenią nie do uchwycenia, ulotną. Nie istnieje fizycznie, ale jedynie mentalnie – w świadomości człowieka. Często takie miejsce istnieje tylko we wspomnieniach, a fizycznie istniało dawniej. W opowiadaniu takim przykładem jest cerkiew, pojawiąjąca się we wspominkach mieszkańców wsi. Jeśli owo miejsce ma rację bytu tylko w wyobraźni, oznacza to, że można je dowolnie modyfikować, poszerzać, zawężać i zmieniać jego położenie i przeznaczenie.
Czas akcji
Stasiuk wprowadził do opowiadania rozwiązanie niekonwencjonalne – znajdujemy opisy współczesnego miejsca, w którym podmiot mówiący się znajduje, a jednocześnie zachowane wspomnienia o jego dawnym wyglądzie oraz własne domysły mówiącego. To powoduje, że przenika się narracja przeszłości z teraźniejszością. Ośrodkiem rozważań na temat miejsca jest cerkiew – w tekście nie podany zostaje ani czas jej powstania, ani o okolicznościach – można zatem orzec, że owo miejsce znajduje się poza czasem i przestrzenią dostępną mówiącemu. W pewnym sensie jest legendarne.
Problematyka opowiadania Stasiuka
Jednym z tematów, na którym opiera się opowiadania Andrzeja Stasiuka jest proces przemijania i śmierci. Na początku autor wysuwa stwierdzenie, że rozpadająca się, zanikająca cerkiew jest znakiem degradacji, dowodem, że nietrwałość odnosi triumf. Potem natomiast dostrzega, że paradoksalnie nadaje to budowli wartość, znak czasu jakim jest powolne odchodzenie konstytuuje jej tożsamość, a więc posiada wartość pozytywną. To dość nowatorskie spojrzenie na kwestię przemijania w kontekście wcześniejszych, choćby barokowych ujęć.
W tekście mamy wielokrotnie do czynienia z personifikacją przedmiotów nieożywionych, są to składniki świata przyrody. Stasiu dokonuje tego by podkreślić jak bardzo przyroda potrafi być tajemnicza i nieprzewidywalna. Zwraca również uwagę na fakt, że człowiek może z nią harmonijnie współistnieć.
Jeszcze jednym ważnym tematem w opowiadaniu Miejsce jest rozpad wspólnoty łemkowskiej czyli mieszkańców Beskidu Niskiego. Jako odrębna wspólnota etniczna Łemkowie żyli pomiędzy Polakami i Słowakami, natomiast w latach późniejszych władze sowieckie usiłowały wcielać ich w inne narodowości, np. Ukraińców. W wyniku takiego terroru wielu z nich wyjechało ze swojej ojczyzny, niektórzy zostali wysiedleni. Po latach powrócili na ziemię swoich przodków, ale odnalezienie się w nowej rzeczywistości okazało się jednak trudne. W opowiadaniu losy świątyni splatają się z losami Łemków – w końcu to oni byli jej budowniczymi.