Powieść polifoniczna - definicja, cechy, przykłady

Powieść polifoniczna – geneza

Terminem „powieść polifoniczna” jako pierwszy posłużył się Michaił Bachtin – wybitny rosyjski teoretyk i badacz literatury. Użył go w odniesieniu do dzieła Fiodora Dostojewskiego pt.: „Zbrodni i kary”.

Sam termin polifonia wywodzi się z muzyki i oznacza „wielogłosowość”, „współbrzmienie”. W literaturze polifoniczność przejawia się w swoistym równouprawnieniu każdej postaci i idei pojawiającej się w utworze, udzieleniu jej głosu. Dzieła tego typu powstawały już w poprzednich epokach, jednak dopiero autor „Braci Karamazow” doprowadził tę technikę do mistrzostwa.

Powieść polifoniczna - cechy i założenia

Wielogłosowość pozwalała autorowi na dogłębną prezentację bohaterów i ich punktów widzenia. W ten sposób prezentowane były ich stany psychiczne, poglądy i idee, przy czym żadna z postaci nie mogła rościć sobie prawa do zdominowania treści dzieła, różne perspektywy były równoprawne. Wewnętrzne stany bohaterów podlegały szczegółowej analizie, co w epoce realizmu wiązało się dodatkowo z kontekstem społecznym oraz obyczajowym.

Rodzajami wypowiedzi szczególnie często wykorzystywanymi w powieści polifonicznej były: monologi wewnętrzne oraz mowa pozornie zależna (wchłonięcie monologu przez narrację i – niejako – relacjonowanie go). Sam narrator nie wartościował słów poszczególnych bohaterów, zostawiając tę możliwość czytelnikowi, który sam musiał wyciągnąć wnioski i, jeśli chciał, opowiedzieć się po którejś ze stron.

Istotny w kontekście bohaterów powieści polifonicznej jest również fakt, że to właśnie w kontaktach z innymi ludźmi, w wymianie poglądów, polemice często odnajdywali oni swoją drogę życiową, zmieniali sposób myślenia itd. Przykładem może być utwierdzenie się Raskolnikowa w jego decyzji, by przyznać się do winy, które najpewniej nie miałoby miejsca, gdyby nie Sonia.

Powieść polifoniczna nie dostarczała czytelnikowi jednoznacznych odpowiedzi. Podobnie jak on, tak i bohaterowie często nie mogli ich odnaleźć. Dlatego też gatunek ten cieszył się wielką popularnością wśród przedstawicieli inteligencji, którzy doceniali swego rodzaju „wkład własny” w interpretację dzieła.

Powieść polifoniczna - najważniejsi przedstawiciele i przykłady

Fiodor Dostojewski – „Zbrodnia i kara” (1866), „Bracia Karamazow” (1879-1880)

Wacław Berent – „Próchno” (1903), „Ozimina” (1911);

Stanisław Vincenz – „Na wysokiej połoninie” (1938 oraz kolejne części – 1970, 1979).

Polecamy również:

  • Powieść realistyczna - definicja, cechy, przykłady

    Powieść realistyczna narodziła się w XIX-wiecznej Francji. Po raz pierwszy terminu tego użyto w 1826 r. w trzynastym numerze „Mercure français du XIX siecle”. Stanowiło ono wtedy synonim tzw. „literatury prawdy”, miało jednak znaczenie pejoratywne, gdyż kojarzyło się z tym, co jest... Więcej »

  • Powieść naturalistyczna - definicja, cechy, przykłady

    Powstanie naturalizmu jako nurtu w literaturze ściśle wiąże się z postacią francuskiego pisarza Emile'a Zoli. Prekursorami nowego prądu byli m.in. Gustaw Flaubert i bracia Goncourt (w przedmowie do „Germinie Lacerteux” apelowali oni o absolutną naukowość literatury i kliniczne badanie zachowań... Więcej »

  • Powieść tendencyjna - definicja, cechy, przykłady

    Powieść tendencyjna była gatunkiem literackim charakterystycznym dla polskiego pozytywizmu. Wraz z nadejściem nowej epoki zmianie uległ również obowiązujący światopogląd, a więc pożądane idee i wartości. Aby kształtować u ówczesnych określone cechy (patriotyzm, odpowiedzialność za siebie i innych,... Więcej »

  • Powieść przygodowa - definicja, cechy, przykłady

    Powieść przygodowa narodziła się w XVIII w. W jej powstaniu znaczącą rolę odegrały pamiętniki, dzienniki i różnego rodzaju relacje przedstawiające wydarzenia, jakich uczestnikami byli ich autorzy. Powieść przygodowa często łączona jest z powieścią podróżniczą – przedstawianie bohaterów... Więcej »

  • Powieść historyczna - definicja, cechy, przykłady

    Nowoczesna powieść historyczna narodziła się w XIX stuleciu, jednak jej początków badacze doszukują się już w starożytnych eposach, których akcja rozgrywa się na tle ważnych i znaczących wydarzeń dziejowych („Iliada”, „Eneida” itp.) oraz w średniowiecznych romansach rycerskich. Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 1 + 1 =
Bartek
2017-12-02 21:36:18
Napiszcie też co to powieść homofoniczna, bo jest coś takiego tylko nikt o tym nie pisze. Mam zadanie porównać te dwa ale znajduję info tylko o polifonicznej. Pozdrawiam
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54