Baśń - definicja, cechy, przykłady

Geneza baśni

Baśnie towarzyszą ludzkości niemal od zarania dziejów. Najstarsze z nich pochodzą z literatury indyjskiej i datowane są na pierwsze stulecia naszej ery, lecz najpewniej istniały one znacznie wcześniej, a przekazywane były drogą ustną.

Baśnie powstawały na kanwie wierzeń ludowych, mitologii, przekonania o ciągłej łączności świata realnego z magicznym, nadprzyrodzonym. Gatunek ten bardzo szybko zadomowił się w literaturze pięknej i popularnej, ciesząc się olbrzymią popularnością.

Cechy i założenia baśni

Władimir Propp – przedstawiciel rosyjskiej szkoły formalistów (literaturoznawców, którzy odchodzili od pozytywistycznych metod badań tej gałęzi twórczości na rzecz wewnętrznych właściwości dzieła) – wykazał, iż wszystkie baśnie znane ludzkości opierają się na tych samych schematach. W „Morfologii bajki” (choć w tytule pojawiają się tylko bajki, autor zajmował się także baśniami) przedstawił najważniejsze funkcje i postaci w tych utworach, wykazując, iż kolejne teksty są po prostu ich różnymi kombinacjami. Jakie znaczenie mają jego badania? Z punktu widzenia odbiorcy tekstów bajek i baśni można stwierdzić, że zawarte są w nich fundamentalne wartości, prawa, pragnienia i dążenia ludzkie oraz że baśnie odwzorowują najbardziej pierwotne mechanizmy funkcjonowania świata.

Brunon Bettelheim także prowadził badania nad baśniami, jednak nie koncentrował się on na formie, ale na wypowiedzi tego rodzaju dzieł. Doszedł do wniosków, iż baśnie przedstawiają problemy egzystencjalne w sposób przystępny dla najmłodszych odbiorców, wspierając ich w procesie dojrzewania i kształtowania własnego światopoglądu.

Baśń jest fabularyzowanym utworem narracyjnym. Często pojawiają się w niej istoty nadprzyrodzone, które mogą zarówno pomagać, jak i wyrządzać ludziom krzywdę. Fabuła baśni najczęściej dotyczy zmagań bohatera ze złem, które może być upostaciowione, ale może także przybrać formę abstrakcyjną (np. chciwość, zawiść itp.).

Najczęściej baśnie kończą się zwycięstwem dobra nad złem, co wprowadza stałą hierarchię wartości i uporządkowuje świat. Postacie negatywne zazwyczaj ponoszą surową karę za swoje postępowanie, a dobre zdobywają nagrodę (np. serce księżniczki, skarb). W ten sposób realizuje się także dydaktyczny aspekt baśni, które uczą właściwych sposobów postępowania, chwalą działania dobre, choć nie zawsze przynoszące natychmiastowe efekty.

Najważniejsze dzieła i autorzy baśni

„Pańćatantra” (indyjski zbiór baśni datowany na okres od II do IV wieku),

„Baśnie z tysiąca i jednej nocy” (osnute na arabskich legendach, pochodzą z ok. X stulecia),

„Bajki Babci Gąski” (Charles Perault – 1697),

„Baśnie braci Grimm” (1812 r.),

„Baśnie” Hansa Christiana Andersena (publikowane z różną intensywnością w latach 1835-1872).

Polecamy również:

  • Powieść realistyczna - definicja, cechy, przykłady

    Powieść realistyczna narodziła się w XIX-wiecznej Francji. Po raz pierwszy terminu tego użyto w 1826 r. w trzynastym numerze „Mercure français du XIX siecle”. Stanowiło ono wtedy synonim tzw. „literatury prawdy”, miało jednak znaczenie pejoratywne, gdyż kojarzyło się z tym, co jest... Więcej »

  • Powieść naturalistyczna - definicja, cechy, przykłady

    Powstanie naturalizmu jako nurtu w literaturze ściśle wiąże się z postacią francuskiego pisarza Emile'a Zoli. Prekursorami nowego prądu byli m.in. Gustaw Flaubert i bracia Goncourt (w przedmowie do „Germinie Lacerteux” apelowali oni o absolutną naukowość literatury i kliniczne badanie zachowań... Więcej »

  • Powieść tendencyjna - definicja, cechy, przykłady

    Powieść tendencyjna była gatunkiem literackim charakterystycznym dla polskiego pozytywizmu. Wraz z nadejściem nowej epoki zmianie uległ również obowiązujący światopogląd, a więc pożądane idee i wartości. Aby kształtować u ówczesnych określone cechy (patriotyzm, odpowiedzialność za siebie i innych,... Więcej »

  • Powieść przygodowa - definicja, cechy, przykłady

    Powieść przygodowa narodziła się w XVIII w. W jej powstaniu znaczącą rolę odegrały pamiętniki, dzienniki i różnego rodzaju relacje przedstawiające wydarzenia, jakich uczestnikami byli ich autorzy. Powieść przygodowa często łączona jest z powieścią podróżniczą – przedstawianie bohaterów... Więcej »

  • Powieść historyczna - definicja, cechy, przykłady

    Nowoczesna powieść historyczna narodziła się w XIX stuleciu, jednak jej początków badacze doszukują się już w starożytnych eposach, których akcja rozgrywa się na tle ważnych i znaczących wydarzeń dziejowych („Iliada”, „Eneida” itp.) oraz w średniowiecznych romansach rycerskich. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 2 + 3 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
okokok
• 2024-02-22 15:33:45
OK
• 2024-02-21 20:23:35
dziękuję bardzo ratujecie mnie
• 2024-02-21 19:08:12
i
• 2024-02-20 09:57:14
Bardzo pomogło mi w zadaniu domowym
• 2024-02-18 10:48:52