Czesław Miłosz Traktat moralny - interpretacja

Tytuł utworu doskonale oddaje jego treść i formę. Posługując się wierszem (regularnym dziewięciozgłoskowcem), poeta dokonuje wykładni swoich przekonań na temat etyki.

Utwór rozpoczyna się szeregiem pytań: „Gdzież jest poeto o c a l e n i e ? Czy coś ocalić może ziemię? Cóż dał tak zwany świt pokoju?”. Od pierwszych wersów pojawia się w utworze problematyka ocalenia, wcześniej zresztą już obecna w poezji Miłosza. Wojna, jej okrucieństwo, ciągłe zagrożenie i konieczność walki o przetrwanie zabiły w ludziach wrażliwość. Zniszczyły podstawowe wartości stanowiące o człowieczeństwie. Traktat moralny” jest próbą ocalenia tych wartości, przywrócenia ich ludzkiemu życiu.

Poeta nakazuje zachować nonkonformistyczną postawę:

(…) A choćbyś był jak kamień polny,/ Lawina bieg od tego zmienia,/ Po jakich toczy się kamieniach./ I, jak zwykł mawiać już ktoś inny,/ Możesz, więc wpłyń na bieg lawiny./ Łagodź jej dzikość, okrucieństwo,/ Do tego też potrzebne męstwo (…).

Należy pozostać wiernym swoim przekonaniom, niezależnie od modnych koncepcji filozoficznych i systemów religijnych, czyli „dzisiejszych baśni”. Autor przestrzega przed hipokryzją, dwulicowością i naiwnością. Człowiek musi być odpowiedzialny za swoją postawę, poglądy i czyny. Nie wolno mu bezmyślnie ulegać prorokom.

Czasy, w których króluje zło, tym bardziej wymagają odnalezienia i pielęgnowania w sobie dobra: „Zbyt wieleśmy widzieli zbrodni,/ Byśmy się dobra wyrzec mogli”. Dobro nie daje się zamknąć w żadnym systemie, dlatego: „Po teorie/ Nie sięgaj grzecznie i pokornie”. Żadna filozofia, religia ani metoda nie dadzą odpowiedzi na wszystkie pytania, nie ma bowiem patentu na nieomylność – człowiek sam musi odnaleźć właściwy sposób na ocalenie w sobie tego, co najwartościowsze.

Miłosz sporo miejsca poświęca kondycji człowieka współczesnego, który ma za sobą doświadczenie dwóch wojen światowych i żyje w systemie totalitarnym. Autor zwraca uwagę na duży wpływ okoliczności historycznych i społecznych realiów na jednostkę: „Bo jesteś gąbką – wchłaniasz wszystko”. Jednocześnie krytykuje różne postawy przyjmowane wobec systemu: zarówno tych, którzy tkwią w tradycjonalizmie, pielęgnując „mętne wzruszenia”, jak i tych, którzy wybrali separację od życia publicznego – to ten, „co w wieży Augustyna czyta” i „sądzi, że umknąć mu się uda” – a także tych, którzy „upajają się pozorem”.

Utwór napisany rymowanym, sylabicznym wierszem szybko zapada w pamięć. A pełne humoru sformułowania trafiają celnie niczym aforyzmy. Z lekkością i finezja Miłosz wprowadza elementy anegdotyczne („W Krakowie zdarzył się wypadek:/ Ktoś przyniósł pannie czekoladek...”). Często posługuje się ironią, ujmuje poważne zjawiska w sposób żartobliwy („Żywot grabarza jest wesoły”). W utworze dominuje funkcja retoryczna – autor stara się wpłynąć na odbiorcę, wskazując mu drogę postępowania i kształtując jego postawę.

Traktat jako gatunek to wypowiedź zawierająca wyczerpującą wykładnię jakiegoś tematu. Jej kompozycja jest hierarchiczna i spójna. Utwór Miłosza spełnia te wymogi. Stosunek podmiotu mówiącego do przedstawianych treści jest pełen dystansu, pozbawiony emocji, jednak nie obojętny. Dystans ów realizuje się na poziomie formy, wynika z wymogów traktatu jako gatunku i zastosowania ironii. Jednak autor podpisuje się pod głoszonymi poglądami, brak tu dystansu między autorem a podmiotem mówiącym.

Polecamy również:

  • Który skrzywdziłeś - interpretacja i analiza wiersza

    Wiersz powstał na emigracji, w roku 1950. Przewrotnie wykorzystując formę stosowaną często w poezji panegirycznej (regularny jedenastozgłoskowiec, specyficzne słownictwo, podniosły nastrój i bezpośredni zwrot do adresata), Miłosz napisał utwór, który nie jest w żadnym momencie pochwałą, ale... Więcej »

  • Dar - interpretacja i środki stylistyczne w wierszu

    Tytuł wiersza Czesława Miłosza jest bardzo znaczący. Skoro stan doświadczany przez podmiot jest darem, oznacza to, iż wydarzenie to wyróżnia się swoją szczególnością – znaczeniem, drogocennością. odmiot liryczny wyznaje, że pracował w ogrodzie. Nie jest to miejsce przypadkowe. Więcej »

  • Zaklęcie - interpretacja i analiza wiersza

    Miłosz pisał „Zaklęcie” na emigracji, w Stanach Zjednoczonych. Utwór jest swoistą przemową przypisującą rozumowi najznakomitsze zalety. To liryka pośrednia opisowa. Więcej »

  • Tak mało - interpretacja i analiza wiersza

    „Tak mało” to wyznanie człowieka doświadczonego, który ma poczucie, że jego życie dobiega końca. Wiersz jest rodzajem podsumowania i rozrachunku z własnym życiem. Dominuje tu poczucie przemijania, podkreślane przez powtórzenia słów: „krótkie”, „tak mało”. Więcej »

  • Piosenka o porcelanie - interpretacja i analiza wiersza

    Wiersz pochodzi z roku 1947 i powstał w Stanach Zjednoczonych, kiedy artysta przebywał na emigracji. Wbrew temu, co zapowiada tytuł, utwór nie porusza lekkiej i przyjemnej tematyki, poświęcony jest bowiem refleksji na temat wojennych zniszczeń. Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 2 + 5 =
maturzysta
2017-02-19 17:29:33
Analiza i interpretacja wierszy Miłosza to męka...
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54