Egzamin - interpretacja i analiza wiersza

„Egzamin” Ewy Lipskiej to wiersz napisany w 1973 roku. Jest on zarówno parabolicznym komentarzem do ówczesnej sytuacji społeczno-politycznej, jak i uniwersalnym utworem na temat władzy autorytarnej.

Pomysł konstrukcyjny wiersza opiera się na zestawieniu współczesności z rekwizytami historycznymi. Na teraźniejsze odwołania tekstu wskazuje już sam tytuł: „egzamin”. Egzamin to bowiem obowiązująca we współczesnym szkolnictwie forma sprawdzania wiedzy. Tymczasem w wierszu Lipskiej zostaje ona zestawiona z królewską elekcją. Mowa tu bowiem o „egzaminie konkursowym na króla”. Tym samym mamy do czynienia z obniżeniem rangi wyboru króla, który zostaje sprowadzony do  uczniowskiego egzaminu lub czegoś w rodzaju konkursu piękności.

Sytuacja wykreowana w wierszu to – z jednej strony – parodia wolnego wyboru, z drugiej natomiast wyrazista aluzja do rzeczywistości politycznej Polski Ludowej. Efekt ten osiąga autorka za pomocą poetyki paradoksu. Okazuje się, że „królem wybrano pewnego króla/ który miał zostać królem”, a więc, że wynik był z góry ustalony, a same wybory fikcją. W dalszej kolejności mówi się, o tym, iż „król otrzymał dodatkowe punkty za/ pochodzenie”. Jest to aluzja do praktyki dowartościowywania pochodzenia robotniczo-chłopskiego przez system komunistyczny, stosowanej zwłaszcza w stosunku do kandydatów na studia.

Lipska buduje aluzje również poprzez rozbijanie utartych związków frazeologicznych i umieszczanie ich w zupełnie innym od tradycyjnego kontekście. Mówi się na przykład, że król miał uśmiech „ujmujący wszystkich za szyję”. Następnie okazuje się, że idealny kandydat „z historii odpowiedział/ ze świetnym wyczuciem milczenia”. Chodzi tu o zafałszowywanie historii przez komunistów i wykluczanie z niej wydarzeń niewygodnych, zwłaszcza z okresu dwudziestolecia międzywojennego czy II wojny światowej. Ponadto król podczas egzaminu operował „obowiązkowym językiem”, a więc nowomową.

Szczególnie groteskowo jawi się sytuacja po dokonanym wyborze:„Przewodniczący pobiegł po naród”, a więc wybór nie miał charakteru demokratycznego, naród nawet w nim nie uczestniczył. Co więcej, naród pełni funkcję prezentu dla nowego króla, jest „wręczany” niczym rzecz. Wyraźnie mowa tu zatem o władzy totalitarnej, takiej, która przypomina zabawę życiem pojedynczej jednostki, dla której obywatel traci osobową wartość. Ostatnia strofa wiersza dobitnie podkreśla tę ponurą prawdę: „Naród oprawiony był w skórę”. Naród to zatem przedmiot podobny do książki, zaś jego „oprawienie w skórę” wskazuje z jednej strony na jego reifikację, z drugiej zaś jest polisemiczną grą. Skóra to bowiem naturalna powłoka żywego organizmu, tutaj zaś staje się narzędziem zniewolenia.

Polecamy również:

  • Adam Zagajewski - biografia i twórczość

    Adam Zagajewski urodził się w 1945 roku we Lwowie, w rodzinie inteligenckiej. Jego ojciec był profesorem elektroniki, a matka aktorką i tłumaczką. W roku urodzenia poety jego rodzina została wysiedlona i zamieszkała w Gliwicach. Więcej »

  • Julian Przyboś - biografia i twórczość

    Julian Przyboś urodził się w 1901 r. w miejscowości Gwoźnica Dolna na Rzeszowszczyźnie. Poeta wywodził się z warstwy chłopskiej. Jako młody człowiek wstąpił do POW (Polskiej Organizacji Wojskowej utworzonej przez Józefa Piłsudskiego) i w 1918 roku brał udział w walkach polsko-ukraińskich, a w 1920 w wojnie... Więcej »

  • Adam Ważyk - biografia i twórczość

    Adam Ważyk urodził się w 1905 roku w Warszawie jako Adam Wagman w rodzinie pochodzenia żydowskiego. Studiował matematykę na Uniwersytecie Warszawskim. Był związany z awangardowymi kierunkami w poezji. Współredagował „Almanach Nowej Sztuki”, a także „Zwrotnicę”. Publikował... Więcej »

  • Stanisław Barańczak - biografia i twórczość

    Stanisław Barańczak urodził się w 1946 roku w Poznaniu, w rodzinie inteligenckiej. Jego siostrą jest Małgorzata Musierowicz, popularna powieściopisarka młodzieżowa. Poeta studiował filologię polską na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. Należał do poznańskiej literackiej grupy „Próby”, a... Więcej »

  • Jan Twardowski - biografia i twórczość

    Jan Twardowski urodził się w Warszawie w 1915 roku, w rodzinie o tradycjach kolejarskich. Uczył się w gimnazjum o profilu matematyczno-przyrodniczym im. Tadeusza Czackiego. Jako poeta debiutował w 1937 roku. Przed wojną zaczął studiować polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim, którą oficjalnie ukończył w... Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 2 + 5 =
Roksana
2016-03-30 20:22:17
Świetne! Gratuluję autorce/autorowi :)
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
xd
• 2024-04-16 17:58:56
@Mariola - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy :)
• 2024-04-16 07:36:55
Co za wstyd pomyśleć, że ja nie istnieje.
• 2024-04-12 15:30:23
supier
• 2024-04-11 18:27:13
bardzo pomocne
• 2024-04-09 17:22:24