Katastrofizm - definicja, przedstawiciele, znaczenie

Katastrofizm to nurt w myśli filozoficzno-społecznej dwudziestolecia międzywojennego, który powstał na początku lat 30. Katastrofizm miał trzy podstawowe oblicza: kulturowe, ekonomiczne oraz polityczne.

Katastrofizm kulturowy

Zwykle katastrofizm w dwudziestoleciu utożsamia się z jego wymiarem kulturowym. Zaznaczył się on przede wszystkim w socjologii i historiozofii. Przewidywano w jego obrębie rychły upadek kultury i koniec wartości wypracowanych przez cywilizację.

Takie poglądy prezentował przede wszystkim Oswald Spengler w swoim dziele „Upadek Zachodu”. Myśliciel postrzegał cywilizację jako twór organiczny, który podlega prawom takim jak: wzrost, rozkwit i schyłek. Kulturę Zachodu, zdaniem filozofa, również czekał nieuchronny koniec. Należy jednak zaznaczyć, że katastrofizm Spenglera nie miał całkowicie pesymistycznej wymowy, myśliciel postrzegał bowiem historię w kategoriach pewnych cykli, w których cywilizacja umiera, ale potem odradza się na nowo. Spengler wyróżniał cykle: apolliński, magiczny i faustyczny.

Katastrofizm kulturowy był również charakterystyczny dla poglądów Witkacego. U niego można jednak odnaleźć wizję całkowitej zagłady kultury, w której zanikną wszystkie źródła uczuć metafizycznych: filozofia, religia i sztuka.

Katastrofizm ekonomiczny

Katastrofizm ekonomiczny zrodził się z kolei na tle wielkiego kryzysu amerykańskiego z końca lat 20., który następnie dotarł do Europy, a w Polsce trwał mniej więcej do 1937 roku. Trudna sytuacja dotknęła zwłaszcza polską wieś, którą zamieszkiwało 70% ludności. Również środowiska miejskie, robotnicze, ale także artystyczne znalazły się na granicy ubóstwa. Zjawisko cyganerii artystycznej zrodziło się właśnie z konieczności ekonomicznej.

Katastrofizm ekonomiczny wiązał się z poczuciem braku życiowej stabilizacji i bezpieczeństwa oraz przewidywaniem katastrofy ekonomicznej w przyszłości.

Katastrofizm polityczny

W Polsce w latach 30. mamy również do czynienia z katastrofizmem politycznym, który wyrastał z niestabilnej sytuacji kraju, znajdującego się pomiędzy dwoma totalitaryzmami: faszyzmem w Niemczech i komunizmem w Rosji. Był to również czas, kiedy pokolenie Legionów Piłsudskiego zaczynało tracić na znaczeniu, natomiast wzrastała rola partii skrajnie prawicowych (endecji). Pojawiła się ideologia nacjonalistyczna, a nawet antysemicka promowana przez czołowy tygodnik endecki „Prosto z Mostu”, pod red. Stanisława Piaseckiego.

Katastrofizm polityczny objawiał się obawą przed zniszczeniem demokracji i wartości humanistycznych. Był to również narastający strach przed wojną (jak w poezji Józefa Czechowicza i żagarystów). Cechowało go poczucie słabości polskiej państwowości i brak społecznego zaufania do często zmieniających się rządów, a także utrata wiary w istnienie systemu politycznego, który mógłby uratować świat. 

Polecamy również:

  • Egzystencjalizm - definicja, założenia, przedstawiciele

    Egzystencjalizm to jeden z najważniejszych prądów filozofii XX wieku, który zdobył wielką popularność w czasie II wojny światowej, a także w latach 50., stając się inspiracją dla wielu znanych artystów. Więcej »

  • Pragmatyzm - definicja, założenia, przedstawiciele

    Pragmatyzm to jeden z ważniejszych kierunków filozoficznych, jakie powstał na przełomie XIX i XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Prekursorem, a jednocześnie pomysłodawcą nazwy był Charles Peirce – logik i matematyk, zwolennik ścisłości i przydatności filozofii. Więcej »

  • Fenomenologia - definicja, założenia, przedstawiciele

    Fenomenologia to jeden z najważniejszych dwudziestowiecznych nurtów w filozofii niemieckiej. Jego twórcą był Edmund Husserl, który rozumiał fenomenologię jako teorię poznania i bytu. Dla tego myśliciela była ona filozofią naukową, traktującą o faktach oczywistych, które można poznać za... Więcej »

  • Martin Heidegger - biografia i filozofia

    Martin Heidegger urodził się w 1889 roku. Odbył studia w zakresie scholastyki we Freiburgu i Marburgu pod opieką naukową Henryka Rickerta. Filozof interesował się również fenomenologią Husserla i Maxa Schelera, a także poglądami Kierkegaarda. Więcej »

  • Karl Jaspers - biografia i filozofia

    Karl Jaspers urodził się w 1883 roku w Dolnej Saksonii. Początkowo studiował prawo, jednak potem zmienił zainteresowania i zajął się medycyną, a dokładnie psychiatrią (uczył się w Berlinie, Getyndze i w Heidelbergu). W 1910 roku ożenił się z Gertrudą Mayer. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 5 =
Ostatnio komentowane
Śkad wziął się taki wynik?
• 2022-12-05 21:24:47
Ok
• 2022-12-05 13:53:43
ok
• 2022-12-02 16:29:38
dzięki
• 2022-11-28 16:21:19
ok
• 2022-11-25 15:27:39