Pragmatyzm - definicja, założenia, przedstawiciele

Pragmatyzm to jeden z ważniejszych kierunków filozoficznych, jakie powstały na przełomie XIX i XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Prekursorem, a jednocześnie pomysłodawcą nazwy był Charles Peirce – logik i matematyk, zwolennik ścisłości i przydatności filozofii. Za głównego propagatora pragmatyzmu uważa się natomiast Williama Jamesa.

Pragmatyzm odcinał się od idealizmu, natomiast korzystał z kierunków empirycznych. W centrum pragmatyzmu znajdują się filozoficzna metoda i teoria prawdy. Metoda pragmatyczna, jak twierdzi Władysław Tatarkiewicz, to taka, która odżegnuje się od werbalizmu, abstrakcji i rozważań teoretycznych, a sięga po praktyczne doświadczenie. Empiryczne skutki określonego twierdzenia stają się więc głównym kryterium jego słuszności. Co więcej, jeśli dwie sprzeczne teorie prowadzą do tych samych konsekwencji, to ich istota jest taka sama.

Jeżeli zaś chodzi o teorię prawdy, pojmuje się ją nie w sposób tradycyjny – jako zgodność danego twierdzenia z rzeczywistością – ale jako taki zespół sądów, które człowiek na podstawie własnego doświadczenia uznaje się za prawdziwe i użyteczne. Prawda w ujęciu pragmatystów traci zatem charakter uniwersalny i staje się czymś relatywnym, zmieniającym się w zależności od okoliczności.

Pragmatyczna teoria prawdy była konsekwencją psychologii Jamesa i odkrycia, że człowiek nie ma bezpośredniego dostępu do rzeczywistości, a prawdą jest dla niego zawsze to, co uważa za prawdę, ponieważ daje mu ona określone korzyści i sprawdza się w konkretnym działaniu. Prawda powinna być zatem przede wszystkim użyteczna – w tym sensie, w skrajnej wersji pragmatyzmu, nie ma różnicy pomiędzy np. nauką i religią. Żaden z tych dyskursów nie odzwierciedla bowiem realnego stanu rzeczy, ale jest manifestacją wewnętrznych potrzeb i przekonań człowieka.

W mniej radykalnym pragmatyzmie (reprezentowanym przez samego Jamesa) nie kwestionuje się sfery faktów, a pragmatyzm odnosi się jedynie do kwestii teorii.

Najważniejszym kontynuatorem koncepcji Jamesa był John Dewey, który rozbudował wątek instrumentalizacji prawdy u Jamesa. Według niego, wyobrażenia nie powstają w wyniku poznania świata, ale są tworem społecznym i służą do określonych celów. Prawda u Deweya to zatem, jak zaznacza Michał Paweł Markowski, „efekt uzgodnionych doświadczeń”, coś, co powszechnie uznaje się za prawdę.

Polecamy również:

  • Egzystencjalizm - definicja, założenia, przedstawiciele

    Egzystencjalizm to jeden z najważniejszych prądów filozofii XX wieku, który zdobył wielką popularność w czasie II wojny światowej, a także w latach 50., stając się inspiracją dla wielu znanych artystów. Więcej »

  • Katastrofizm - definicja, przedstawiciele, znaczenie

    Katastrofizm to nurt w myśli filozoficzno-społecznej dwudziestolecia międzywojennego, który powstał na początku lat 30. Katastrofizm miał trzy podstawowe oblicza: kulturowe, ekonomiczne oraz polityczne. Więcej »

  • Fenomenologia - definicja, założenia, przedstawiciele

    Fenomenologia to jeden z najważniejszych dwudziestowiecznych nurtów w filozofii niemieckiej. Jego twórcą był Edmund Husserl, który rozumiał fenomenologię jako teorię poznania i bytu. Dla tego myśliciela była ona filozofią naukową, traktującą o faktach oczywistych, które można poznać za... Więcej »

  • Martin Heidegger - biografia i filozofia

    Martin Heidegger urodził się w 1889 roku. Odbył studia w zakresie scholastyki we Freiburgu i Marburgu pod opieką naukową Henryka Rickerta. Filozof interesował się również fenomenologią Husserla i Maxa Schelera, a także poglądami Kierkegaarda. Więcej »

  • Karl Jaspers - biografia i filozofia

    Karl Jaspers urodził się w 1883 roku w Dolnej Saksonii. Początkowo studiował prawo, jednak potem zmienił zainteresowania i zajął się medycyną, a dokładnie psychiatrią (uczył się w Berlinie, Getyndze i w Heidelbergu). W 1910 roku ożenił się z Gertrudą Mayer. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 2 =
Ostatnio komentowane
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54
Jest ok
• 2022-07-06 16:31:40