Międzywojenna krytyka literacka - charakterystyka i przedstawiciele

Ogólna charakterystyka

Jak wskazuje Jerzy Kwiatkowski, swoisty paradoks krytyki literackiej dwudziestolecia polega na tym, że jej najwybitniejsi przedstawiciele to osobowości z jednej strony wyrosłe z Młodej Polski (Karol Irzykowski, Tadeusz Boy-Żeleński), a z drugiej pokolenie 1910, a więc najmłodsza generacja międzywojnia (Fryde, Miciński, Wyka). Ten brak świetnych debiutów krytycznych zaraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości spowodował, że sama instytucja krytyki była niejednokrotnie poddawana w wątpliwość, a pisarze ostentacyjnie lekceważyli jej wymogi.

Boy i Irzykowski nadali główny ton pierwszemu dziesięcioleciu międzywojnia. Stworzyli oni dwa zupełnie odmienne typy pisania o literaturze i jej rozumienia. Pierwszy z nich wyznaczył model pełen humoru i dowcipu posługujący się maską czytelnika-amatora, który kieruje się czysto subiektywnym gustem i wypowiada się w niezobowiązującej formie felietonu. Z kolei Irzykowski to typ „krytyka-znawcy”, który z naukowej pozycji ocenia dzieło literackie. Obaj krytycy wyznaczyli też dwie różne metody patrzenia na literaturę: przez pryzmat biografii autora (i różnorodnych kontekstów dzieła) oraz traktowanie dzieła jako odrębną całość, której sens wyczerpuje się w obrębie jego konstrukcji.

Przedstawiciele

Dzieła krytyczne Karola Irzykowskiego zostały zgromadzone w czterech tomach: „Słoń wśród porcelany” (1934), gdzie polemizował z nowoczesnymi awangardami (zwłaszcza futuryzmem), „Walka o treść” (1929) zawierająca dyskusję z Czystą Formą Witkacym, „Beniaminek” (1933) – głośny spór z Boyem-Żeleńskim, „Lżejszy kaliber” (1938) felietony na temat radia. Opublikował on również ważną książkę o filmie „Dziesiąta Muza” (1924). Dziełu literackiemu stawiał przede wszystkim zadania poznawcze i doceniał jego walory intelektualne: przejrzystość i jasność.

Boy-Żeleński pozostawił zaś po sobie aż 18 tomów recenzji, felietonów i artykułów krytycznych. Ważniejsze z nich to „Okno na świat” (1935) i „Flirty z Melpomeną”. Zajmował się przede wszystkim krytyką teatralną, a niejako na jej marginesie komentował dzieła literackie. Najbardziej charakterystyczną dla niego metodą odkrywania sensu dzieła był tak zwany biografizm, a więc doszukiwanie się sensów dzieła w faktach z życia autora. Najbardziej znane biografie jego autorstwa to „Marysieńka Sobieska”, „Ludzie żywi” (głównie o Przybyszewskim i o Narcyzie Żmichowskiej), „Brązownicy” (o Mickiewiczu) i „Obrachunki fredrowskie” (o Fredrze). Były one jednocześnie wspaniałymi polemikami z krytykami. Z kolei „Znaszli ten kraj?...” to książka o artystycznym Krakowie i jego przemianach od czasów modernizmu.

Z pokolenia Młodej Polski wywodzili się również inni wybitni krytycy piszący w duchu „opcji biograficznej”: Adam Grzymała-Siedlecki, który w przeciwieństwie do Boya charakteryzował się raczej konserwatyzmem poglądów (zwłaszcza na dzieła Fredry) i Zygmunt Wasilewski, którego najważniejszym tomem była książka „Poeci i teatr”.

Z kolei wielkim przeciwnikiem biografizmu krytycznego był Ostap Ortwin. Zajmował się on głównie poezją najnowszą, trafnie komentował twórczość Leśmiana i Tuwima, choć również czynił kąśliwe uwagi pod adresem Pawlikowskiej (główny tom „Próby przekrojów”, 1936). Był on prekursorem myślenia o krytyce jako samoistnej dziedzinie twórczości.

Z młodszego pokolenia krytyków należy wymienić Wilama Horzycę („Dzieje Konrada” 1930), Stanisława Baczyńskiego (ojciec Krzysztofa Kamila Baczyńskiego) i Jana Stura, którzy zajmowali się głównie ekspresjonistycznym nurtem literatury. Baczyński wystąpił jako radykalny polemista w stosunku do koncepcji krytyki stworzonej

Polecamy również:

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 1 =
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54