Lokomotywa – interpretacja i analiza

„Lokomotywa” to najbardziej znany wierszyk Juliana Tuwima dla najmłodszych. Stał się on tytułowym tekstem zbioru wydanego w 1938 roku: „Lokomotywa i inne wesołe wierszyki dla dzieci”. Utwór stanowi doskonałe połączenie interesującego opisu, humoru i wirtuozerii słowa. Tematem wiersza jest tytułowa lokomotywa przedstawiona jako istny cud techniki.

Jeden z najważniejszych środków stylistycznych użytych w utworze stanowi hiperbola, a więc wyolbrzymienie atrybutów pociągu. Lokomotywa jest zatem: „ciężka i ogromna”, a jej wielkie wagony wykonano z „żelaza i stali”. Tuwim sięga również po charakterystyczną dla dziecięcej poezji animizację. Lokomotywa zostaje zatem przedstawiona jako ogromny, czujący stwór, który strasznie się poci i sapie. Taki pociąg jest w stanie udźwignąć aż czterdzieści wagonów wypełnionych po brzegi ciężkimi przedmiotami, zwierzętami i ludźmi. W opisie zawartości wagonów poeta posługuje się żartem, np.:

A w trzecim siedzą same grubasy,
Siedzą i jedzą tłuste kiełbasy

Wiersz jest pełen ruchu i dynamicznie zmieniających się obrazów. Nawet w początkowej części tekstu, kiedy lokomotywa stoi na stacji, Tuwim posługując się techniką filmową, szybko zagląda okiem poetyckiej „kamery” do poszczególnych wagonów i w kadrze znajduje się ciągle nowy obraz: krowy, konie, góry bananów, fortepiany, świnie, a nawet najprawdziwsza armata. Tekst operuje wyraźną emfazą, podkreśla się bowiem niezwykłość lokomotywy za pomocą licznych wykrzyknień. Lokomotywa to maszyna, która przewyższa ludzką siłę i zdolności nawet wybitnych sportowców:

Lecz choćby przyszło tysiąc atletów
I każdy zjadłby tysiąc kotletów,
I każdy nie wiem jak się natężał,
To nie udźwigną - taki to ciężar!

Największe walory utworu stanowi jednak jego warstwa brzmieniowa. Tuwim z prawdziwą wirtuozerią oddał dźwięk ruszającej, a następnie rozpędzającej się maszyny. Onomatopeja to zatem najważniejszy środek wyrazu tego wiersza. Najpierw słyszymy „sapanie” stojącej na stacji lokomotywy:

Buch - jak gorąco!
Uch - jak gorąco!
Puff - jak gorąco!
Uff - jak gorąco!

W dalszej kolejności zaś pociąg powoli rusza:

Nagle – gwizd!
Nagle - świst!
Para – buch!
Koła - w ruch!

Ociężałe ruchy lokomotywy zostają porównane do kroku żółwia, kiedy jednak maszyna się rozpędza, jej zawrotna prędkość robi wrażenie ruchu szybkiej blaszanej zabawki (dziecięcej, elektrycznej kolejki). Zainteresowanie czytelnika wzbudza fenomenalnie stopniowane napięcie. Od powolnego, ociężałego ruchu przechodzi się do oszalałego wręcz tempa. Rytm tekstu wyznacza niezwykłe nagromadzenie czasowników oddających pęd wielkiej maszyny.

Tuwim doskonale wykorzystuje tu graficzne rozplanowanie tekstu za pomocą przerzutni. Wersy przedstawiające początkowy etap ruszania maszyny zostały podzielone na króciutkie pojedyncze słowa. W miarę wzrastania tempa wersy stają się coraz dłuższe, co wymaga od czytelnika niejako wygłoszenia ich „na jednym wdechu”. Jednocześnie instrumentacja zgłoskowa do złudzenia oddaje dźwięki przemieszczającego się po szynach pociągu. Przy głośniej lekturze można wręcz usłyszeć świst i turkot przejeżdżającej lokomotywy.

Polecamy również:

  • Wiosna. Dytyramb – interpretacja i analiza

    Wiersz „Wiosna” został opublikowany przez Tuwima w tomie „Sokrates tańczący” (1920) i od razu wywołał olbrzymie kontrowersje. Odsądzono bowiem autora od czci i wiary jako tego, który przekroczył wszelkie granice dobrego smaku i stworzył tekst obrażający godność ludzkiego rodzaju. Więcej »

  • Sitowie – interpretacja i analiza

    „Sitowie” to utwór, w którym Julian Tuwim podejmuje problematykę autotematyczną. Realizuje się ona niejako na dwóch poziomach. Mamy tu bowiem do czynienia ze wspomnieniem z dzieciństwa, a więc wątkiem autobiograficznym. Ponadto zaś poeta wypowiada się na temat własnej... Więcej »

  • Do prostego człowieka – interpretacja i analiza

    „Do prostego człowieka” to wiersz Tuwima o wymowie pacyfistycznej. Postawa poety jawi się tu jako jasny i stanowczy sprzeciw wobec wojny, której zwykle towarzyszą wzniosłe hasła, jednak w rzeczywistości kryją się za nimi jedynie partykularne interesy klasy rządzącej. Więcej »

  • Rzecz Czarnoleska – interpretacja i analiza

    „Rzecz Czarnoleska” to wiersz programowy Tuwima z tomu o tym samym tytule, wydanego w 1929 roku. Poeta formułuje w nim klasyczną koncepcję literatury, nawiązującą do złotego okresu polskiej poezji, czyli do XVI wieku. Tekst ten jest więc dobrą ilustracją tak zwanego klasycyzmu Skamandrytów, czyli... Więcej »

  • Do krytyków – interpretacja i analiza

    „Do krytyków” to przewrotny komentarz Tuwima na temat roli poezji w niepodległym kraju. Tekst został utrzymany w żartobliwym, niemal satyrycznym stylu. Głównym zabiegiem zastosowanym przez Tuwima jest tu komiczny efekt zaskoczenia. Tytuł utworu – „Do krytyków”... Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 5 + 4 =
lOL
2020-01-07 08:24:50
A no cześć
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
ok
• 2024-05-20 16:01:25
W filmie nie ma ochronki, Ale strzały do robotników
• 2024-05-18 14:53:16
łatwe
• 2024-05-16 19:37:20
Przydatny na po prawe oceny z historii
• 2024-05-15 14:52:53