Teatrzyk Zielona Gęś – opracowanie ogólne

„Teatrzyk Zielona Gęś” to cykl miniatur teatralnych Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, który ukazywał się w „Przekroju” w latach 1946 – 1950. Pisarz na łamach tego pisma równocześnie publikował felietony poetyckie „Listy z fiołkiem”, które wspólnie tworzyły satyryczną gałąź jego twórczości (zostały po śmierci Gałczyńskiego wydane pod jedną okładką: „Satyra, groteska, żart liryczny”). Jak zaznacza Marta Wyka, nazwa cyklu wyraźnie odwołuje się do kabaretu „Zielony Balonik”, słynnego młodopolskiego przedsięwzięcia zainicjowanego przez Tadeusza Boya-Żeleńskiego.

Świat absurdu

Głównymi kategoriami estetycznymi „Teatrzyku” są absurd i groteska. Mamy tu do czynienia ze swoistą wizją świata „na opak”, w którym rządzą prawa dziwacznej logiki. Komizm miesza się z tragizmem, co powoduje, że śmiech przestaje być czystą i niewinną zabawą, ale niespodziewanie odsłania groźne oblicze rzeczywistości. Szczególnie absurdalne wydają się miniatury polityczne, np. „Trzy gwiazdki na niebie”. W tekście tym główny bohater Gżegżółka (postać stale powracająca w kolejnych minidramatach) zamiast zdecydować się na którąś z dwóch opcji politycznych symbolizowanych przez gwiazdy, wybiera trzecią i trafia do baru „Pod Mrówką”. Tekst ma więc sensy alegoryczne: Gałczyński obnaża cynizm komunizmu, który oferuje człowiekowi pozorną wolność, a w rzeczywistości jedynym wyborem, jaki mu pozostawia, jest podjęcie decyzji: napić się czy nie.

Pojawia się tu więc poetyka czarnego humoru i ironii. Jak pisze Stanisław Burkot:

(...) miniatury teatralne z „Teatrzyku Zielona Gęś”, czytane po latach, stają się przewrotnym zapisem rozrastającej się w kraju bzdury i głupoty.

Istotną częścią składową poetyki Gałczyńskiego jest też trawestacja wielkich romantyków i czarny humor. Z tego powodu pierwsze odsłony cyklu spotkały się z protestami odbiorców. Serie zabójstw i groteskowych śmierci należały do stałych motywów „Teatrzyku”, w którym oprócz tematyki politycznej obecne były również problemy obyczajowe i artystyczne.

Oświeceniowa bajka

Poetyka absurdu i groteski zderza się w „Zielonej Gęsi” z tradycją oświeceniową, do której wyraźnie nawiązuje Gałczyński. Jej wyrazem jest cała gama postaci zwierzęcych uosabiających określone ludzkie cechy, np. Osiołek Porfirion czy Zielona Gęś, a także czerpanie wzorów z literatury dydaktycznej, a więc obecność morału. Gałczyński, niczym oświeceniowy moralista, bezlitośnie obnaża narodowe wady Polaków: pijaństwo, mitomanię, ksenofobię, megalomanię. Racjonalizm zostaje zatem zestawiony w „Zielonej Gęsi” z absurdem, śmiech z tragizmem, a czysta kpina niespodziewanie obnaża gorzką prawdę.

Polecamy również:

  • Koniec świata – interpretacja i analiza

    Poemat ukazał się po raz pierwszy w 1929 roku. Koniec lat 20. i początek 30. był okresem kształtowania się postaw katastroficznych, które miały znaleźć swój literacko najlepszy wyraz w drugiej połowie lat 30., w wierszach miedzy innymi takich poetów jak Józef Czechowicz czy Czesław Miłosz. Więcej »

  • Rozmowa liryczna – interpretacja i analiza

    Wiersz jest rozmową dwojga kochanków. Kobieta pyta mężczyznę, jak bardzo ją kocha. W odpowiedzi zakochany przywołuje niezliczoną ilość sytuacji, których różnorodność, jak zapewnia, wcale nie zmienia jego miłości, ponieważ kocha we wszystkich możliwych okolicznościach. Więcej »

  • Serwus, Madonna – interpretacja i analiza

    Wiersz „Serwus, madonna” Ildefonsa Gałczyńskiego to przykład poezji miłosno-religijnej, w której ujawnia się talent poetycki autora. Mamy tu bowiem do czynienia z charakterystycznym dla tego twórcy połączeniem zmysłu komicznego z tonacją liryczną. Więcej »

  • Prośba o wyspy szczęśliwe – interpretacja i analiza

    Podmiot liryczny prosi o to, by mógł być zabrany do miejsca, w którym zawsze będzie czuł się szczęśliwy. Prośba skierowana jest do kochanki, dlatego wiersz można traktować jako wyraz pragnienia miłości. Więcej »

  • Kryzys w branży szarlatanów – interpretacja i analiza

    Wiersz Gałczyńskiego „Kryzys w branży szarlatanów” to przewrotna satyra, w której poeta ukazuje przemiany kulturowe współczesnego świata, a także wypowiada się na temat poezji lirycznego nonsensu. Więcej »

Komentarze (2)
Wynik działania 2 + 5 =
uhhn
2017-05-08 14:44:26
;)
xdfgh
2016-01-19 19:05:15
:)
Ostatnio komentowane
Czyli,powiedzenie Polak Węgier dwa bratanki,nie jak się nie odnoszą względem pochodzen...
• 2022-06-16 19:03:58
ekstra
• 2022-06-18 17:12:40
ok
• 2022-06-08 15:52:28
dzięks
• 2022-06-06 19:26:13
Ale proste
• 2022-06-06 14:23:48