Satyra - definicja, cechy, przykłady

Satyra to utwór literacki z pogranicza liryki i epiki, którego celem jest ośmieszanie ludzkich wad i zachowań, a także obyczajów, instytucji, konkretnych stanowisk, warstw społecznych, idei czy też stosunków społecznych.

Gatunek ten ma charakter krytyczny, posługuje się dowcipem, ironią, kpiną i szyderstwem. Oparty jest na komizmie i karykaturze. Przedmiot satyry jest najczęściej wyolbrzymiany, czasem też pomniejszany i deformowany. Dydaktyzm satyry sprowadza się na ogół jedynie do ośmieszenia jakieś nieprawidłowości, bez podawania właściwych rozwiązań. Autorzy nie mają ambicji rozwiązywania problemów, a jedynie ich eksponowania i piętnowania.

W literaturze antycznej Grecji satyra występowała w komedii i pieśniach jambicznych. Jako odrębny gatunek ukształtowała się w starożytnym Rzymie, uprawiali ją m.in.: Lucyliusz, Horacy, Waron. Były to na ogół utwory o tematyce politycznej lub obyczajowej utrzymane w tonie dydaktycznym, nierzadko napastliwym.

Gatunek odrodził się w epoce oświecenia. Połączenie dydaktyzmu z dowcipem doskonale wpisywało się formułę „uczyć bawiąc”. Satyry pisali wówczas: N. Boileau („Małżeństwo, czyli kobiety”), A. Pope („Duncjada”), a w Polsce Ignacy Krasicki („Do Króla”, „Żona modna”) i Adam Naruszewicz („Chudy literat”, „Szlachetność”).

W XIX wieku satyra zatraciła odrębność gatunkową i stała się sposobem przedstawiania rzeczywistości stosowanym w różnego rodzaju utworach.

Satyra funkcjonuje więc jako odrębny gatunek oraz jako tzw. „żywioł gatunkowy”, czyli element innych gatunkowo dzieł. Często bywa obecna w powieściach („Don Kichot” M. Cervantesa, „Fatalne jaja” M. Bułhakowa), dramatach („Fantazy” Słowackiego, „Łaźnia” Majakowskiego) czy poematach („Boska komedia” Dantego, „Bal w operze” Tuwima).

Polecamy również:

  • Powieść - definicja, cechy, przykłady

    Powieść stanowi najważniejszy gatunek nowożytnej epiki sformułowany na podstawach starożytnego eposu i późniejszego romansu. Jej nadrzędnym założeniem jest obrazowanie konkretnych aspektów obiektywnej rzeczywistości z perspektywy subiektywnego narratora relacjonującego ludzkie doświadczenia lub... Więcej »

  • Powieść epistolarna - definicja, cechy, przykłady

    Powieść epistolarna to powieść napisana w formie listów, czasem zawiera ona również fragmenty pamiętników Więcej »

  • Powieść podróżnicza - definicja, cechy, przykłady

    Powieść podróżnicza to jeden z typów powieści wyodrębniony przy zastosowaniu kryterium tematycznego. Dominujący jest tu topos podróży, fabuła koncentruje się wokół jakiejś wyprawy głównego bohatera. Klasyczny schemat powieści podróżniczej obejmuje: podjęcie decyzji o... Więcej »

  • Powieść szkatułkowa - definicja, cechy, przykłady

    Powieść szkatułkowa jest odmianą epickiego gatunku literackiego rozwijającego się najprężniej od czasów renesansu, a znajdującego wiele modyfikacji i nowych odmian w epoce baroku, która dała podstawy do skodyfikowania i użycia na szeroką skalę powieści począwszy od epoki oświecenia. Więcej »

  • Poemat heroikomiczny - definicja, cechy, przykłady

    Poemat heroikomiczny to rodzaj parodii poematu heroicznego (bohaterskiego), jednak jego celem nie jest ośmieszenie epopei, ale wykorzystanie jej cech do ośmieszenia przedstawianych zdarzeń. Więcej »

Komentarze (7)
Wynik działania 4 + 1 =
oliwia
2020-12-18 21:44:15
bardzo przydatny tekst z którego można skorzystać
emma
2020-12-10 11:48:26
Moim zdaniem tekst jest bardzo dobry i nie rozumiem dzieci, które nie potrafią czytać ze zrozumieniem i nie znajdują informacji widocznych gołym okiem. Mi tekst sie bardzo przydał a jestem w 2 klasie technikum zawodowego. Pozdrawiam
elo
2020-04-06 09:44:00
nie ma przykladow satyry lol
sponge bob
2019-12-03 11:15:39
Pani Marzena karze robić nam takie nudy
cium cium cium...
2019-12-03 11:13:59
ale nudyyy
matysia
2019-05-15 18:11:29
bla bla bla nawet mi się tego nie chcę czytać!!! poprawcie i jeszcze jedno moglibyśce powiększyć trochę te liery, ponieważ to bardziej zniechęca do czytania wielu interesujących powieści i ciekawostek. jak by co tylko mówię. nie chcę nikogo obazić mówiąc te komentarze. chociaż i tak widzę dużo negatywnych kom. pozdrawiam :)
pompa
2016-11-28 17:17:27
dobre xd
Ostatnio komentowane
okej nikt nie pytał
Dawid Struczyński • 2021-10-23 17:37:30
Dziekuje
MajMos • 2021-10-20 14:36:02
Dziękuję :)
:) • 2021-10-19 17:04:53
po jakiego uda ktoś to wymyślał
czarnypjes • 2021-10-17 16:53:04
doobry artykuł
Jan Marcalik • 2021-10-15 16:22:46