Myśl społeczno-polityczna europejskiego i polskiego oświecenia

Oświecenie to okres obejmujący koniec XVII wieku aż po początki XIX wieku. W różnych krajach te granice wyznaczają inne wydarzenia, jednak powszechnie przyjmuje się za początek epoki koniec panowania Ludwika XIV, a za koniec rewolucję francuską. Oba te wydarzenia mają duże znaczenie dla ujęcia myśli społeczno-politycznej epoki, od absolutyzmu do wolności, równości i braterstwa.
    
„Król Słońce”, czyli Ludwik XIV był władcą absolutnym, któremu przypisuje się słowa: „Państwo to ja”, sprawował on pełnię władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Po jego śmierci w 1715 roku stopniowo następowało przejście od absolutyzmu klasycznego do oświeconego. Według tej ideologii władza monarchy pochodzi od ludu, miał on być pierwszym urzędnikiem w państwie, który uznaje pewne formy umowy społecznej. Jego zadaniem było reformowanie życia społecznego i gospodarczego w duchu oświeceniowych ideałów, a więc wolności, tolerancji religijnej i racjonalizmu.
    
Wzorem oświeconego władcy absolutnego był król Prus, Fryderyk II oraz Józef II w Austrii. Panowanie Józefa II doprowadziło do istotnych zmian u układzie sił politycznych w Europie. W XVIII wieku nastąpiło znaczne osłabienie znaczenia Francji, przy wyraźnym umocnieniu pozycji Austrii.
    
W Polsce, podobnie jak w Anglii, absolutyzm nigdy się w pełni nie ukształtował. Obawy magnaterii przed taką formą rządów były poważne, dlatego zwalczano wszelkie próby wzmocnienia władzy królewskiej (absolutum dominium).
    
W drugiej połowie XVIII wieku następują gwałtowne wydarzenia, u podłoża których leżą ideały wolności i demokracji. W 1776 roku Stany Zjednoczone Ameryki Północnej ogłaszają swoją niepodległość. Nowe państwo uznaje w konstytucji ustrój demokratyczny. Kilka lat później w 1789 roku dochodzi do zburzenia Bastylii i wybuchu wielkiej rewolucji mającej już na zawsze zmienić oblicze feudalnej Europy. Pod hasłami wolności, równości i braterstwa obywatele obalają absolutystyczne rządy i ustanawiają republikę.
    
Podstawowy dokument programowy Wielkiej Rewolucji stanowiła ogłoszona w 1786 roku Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela. Wzorowana na amerykańskiej konstytucji, wyrażała najważniejsze idee politycznej myśli oświeceniowej. Miała ona na celu ukrócenie nadużyć władzy i wprowadzenie wolności obywatelskich. Zgodnie z jej postanowieniami zniesiono system feudalny, ustanowiono równość obywateli wobec prawa, nietykalność osobistą, prawo do oporu wobec ucisku, wolność słowa i wyznania, prawo własności i trójpodział władzy. Deklaracja podkreślała, że to naród jest źródłem władzy. W ten sposób państwo absolutystyczne stało się państwem demokratycznym, a społeczeństwo stanowe przerodziło się w obywatelskie.
    
Wielka Rewolucja Francuska jest jednocześnie sukcesem i klęską idei rewolucyjnych głoszonych w oświeceniu. Zryw przyniósł pożądany efekt, w 1792 roku ogłoszono republikę, a obywatel Kapet (Ludwik XVI) został ścięty, jednak zburzenie starego porządku nie przyniosło powszechnej szczęśliwości. Władza ludu wcale nie rozwiązała palących problemów. Szczytne ideały nie przyniosły rzeczywistej poprawy życia.
    
Ważną cechą przemian społecznych był sceptycyzm religijny prowadzący do sekularyzacji państw. Zobojętnienie w kwestiach religijnych doprowadziło do rozkwitu deizmu i ateizmu. Paul Holbach uważał, że idea Boga powstała jako wynik lęku przed niepojętą przyrodą, jest więc wynikiem ignorancji, dlatego należy z nią walczyć za pomocą wiedzy i rozumu. Sekularyzacja przybrała skrajne formy we Francji okresu rewolucji. Kondycja kościoła już wcześniej była bardzo słaba, malał autorytet papieża, w siłę rosły

Polecamy również:

  • Hugo Kołłątaj - biografia, poglądy i reformy

    Hugo Kołłątaj urodził się w rodzinie szlacheckiej w 1750 roku. Edukację rozpoczął w szkole w Pińczowie, po czym kontynuował na Akademii Krakowskiej. Uzyskał tam w 1768 roku stopień doktora filozofii. Następnie kształcił się na Uniwersytecie w Wiedniu (1770-1774) i w Rzymie, gdzie przyjął świecenia kapłańskie, a... Więcej »

  • Stanisław Staszic - biografia, poglądy i reformy

    Stanisław Staszic urodził się w 1755 roku w Pile w rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec pełnił funkcję burmistrza miasta. Do seminarium duchownego uczęszczał Staszic w Poznaniu i w 1779 r. uzyskał świecenia kapłańskie, jednak nigdy nie sprawował funkcji kapłańskich. Naukę kontynuował w College de France, gdzie... Więcej »

  • Stanisław Leszczyński- biografia, poglądy i reformy

    Stanisław Leszczyński urodził się w 1677 roku we Lwowie jako syn podskarbiego wielkiego koronnego Rafała Leszczyńskiego i Anny z Jabłonowskich. Zgodnie ze zwyczajem przyjętym w magnackich rodach, naukę pobierał w domu, gdzie sprowadzano nauczycieli także z zagranicy. Kontynuował ją w protestanckim gimnazjum w... Więcej »

  • Konstytucja 3 maja - geneza, reformy, znaczenie

    Konstytucja 3 maja została uchwalona podczas Sejmu Czteroletniego (1788-1792) , który od 1790 r. był sejmem skonfederowanym, a więc nie obowiązywała na nim zasada liberum veto. Dzięki temu udało się przyjąć radykalny program konstytucji. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 1 + 3 =
Ostatnio komentowane
Czyli,powiedzenie Polak Węgier dwa bratanki,nie jak się nie odnoszą względem pochodzen...
• 2022-06-16 19:03:58
ekstra
• 2022-06-18 17:12:40
ok
• 2022-06-08 15:52:28
dzięks
• 2022-06-06 19:26:13
Ale proste
• 2022-06-06 14:23:48