Światopogląd i filozofia oświecenia - przedstawiciele, charakterystyka

Dominującą cechą oświeceniowego sposobu myślenia jest krytycyzm, rewizja dotychczasowego sposobu poznawania, argumentacji, rozstrzygania i formułowania problemów. Krytycznie podchodzono do istniejących instytucji społecznych, form sprawowania władzy, religii i autorytetów. Filozofowie oświecenia dążą do obalenia dogmatów, zwalczenia przesądów i wprowadzenia nowego ładu społecznego opartego na rozumie i osiągnięciach nauki.
    
W filozofii dominuje racjonalizm. Rozum staje się głównym narzędziem poznania zdolnym odróżnić prawdę od fałszu. Oświeceniowy racjonalizm charakteryzuje się opozycją między rozumem a uczuciem, intuicją, wiarą, irracjonalizmem, odruchami i nawykami. Filozofowie odrzucają wszelkie autorytety, każda prawda musi być poparta argumentami. Najważniejsze osiągnięcia oświeceniowej filozofii zostały ujęte w dziełach Kanta: „Krytyce czystego rozumu”, „Krytyce praktycznego rozumu” i „Krytyce władzy sądzenia”.
    
Drugim ważnym źródłem poznania było doświadczanie poprzez zmysły. Empiryści zakładali, że człowiek rodzi się jako „czysta karta”, na której zapisują się kolejne doświadczenia. Racjonalizm i empiryzm przyczyniły się do optymizmu poznawczego, czyli przekonania, że świat jest zorganizowany w sposób uporządkowany i możliwy do poznania i zrozumienia. Człowiek może go pojąć i zmieniać na lepsze, dlatego trzeba oświecać, edukować i umoralniać wszystkich ludzi. Tego zadania, poza wyznaczonymi do tego instytucjami, podejmowała się przede wszystkim literatura, która w oświeceniu miała charakter dydaktyczny.
    
Oświecenie to także okres odrodzenia się ideałów demokratycznych. Pisarze i filozofowie wielokrotnie krytykowali rządy absolutne, zbyt duży wpływ kościoła na państwo i ucisk najbiedniejszych warstw społecznych. W popularnych w tym czasie utopiach kreowano idealne społeczeństwa oparte na równości, wzajemnym zaufaniu i współdziałaniu wszystkich członków.
    
Triumf racjonalizmu, zerwanie z autorytetami i negowanie nieempirycznych sposobów poznania wiązały się z kryzysem wiary. Przybywało zwolenników deizmu i ateizmu, odrzucających koncepcję osobowego boga, stwórcę, ojca i sędziego.
    
Ważnym zespołem zjawisk światopoglądowych tego okresu był także libertynizm, obecny głównie w literaturze i sferze obyczajowej. Początkowo była to postawa wolnomyślicielska, negująca założenia chrześcijańskiej ortodoksji, z czasem pojęcie zaczęto odnosić do swobody obyczajowej i łamania powszechnie przyjętych norm moralnych.

Polecamy również:

  • Blaise Pascal, Myśli – streszczenie

    Francuski filozofii podzielił swoje dzieło na pięć części. Pierwsza z nich traktowała o religii i próbowała udowodnić, że religia i rozumowe postrzeganie świata nie wykluczają się wzajemnie. Więcej »

  • Ateizm - definicja, charakterystyka

    Ateizm to postawa odrzucająca istnienie Boga. Termin wywodzi się z języka greckiego i dosłownie oznaczał „bezbożny”. Już ok. V używano go w znaczeniu „negujący bogów”, a wraz z rozwojem oświeceniowej myśli filozoficznej stał się określeniem pewnej postawy światopoglądowej. Więcej »

  • Deizm - definicja, charakterystyka

    Deizm to pogląd uznający istnienie Boga, ale negujący jego ingerencję w ludzkie sprawy. Deiści pojmują Boga nieosobowo – ich zdaniem stworzył on świat, wszystkie byty materialne i rządzące nimi prawa, na tym jednak jego rola się kończy. Bóg nie interesuje się losami świata, nie wysłuchuje modlitw i nie... Więcej »

  • Empiryzm - definicja, charakterystyka

    Empeiría z greckiego oznacza „doświadczenie”. Od tego słowa wywodzi się nazwa doktryny  filozoficznej – empiryzmu. Empiryzm to pogląd uznający poznanie przez doświadczenie za podstawowy i jedyny bezpośredni sposób ujmowania rzeczywistości. Człowiek odbiera bodźce poprzez zmysły,... Więcej »

  • Libertynizm - definicja, charakterystyka

    Libertynizm to postawa światopoglądowa o charakterze obyczajowym, charakteryzująca się łamaniem powszechnie przyjętych zasad moralnych. Termin zaczerpnięto z języka łacińskiego, gdzie libertinus oznacza „wyzwolony”. Libertynizm miał stanowić wyzwolenie od narzuconych człowiekowi, niezgodnych z jego... Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 5 + 2 =
kakaka
2020-03-19 12:13:17
thx
Ostatnio komentowane
Czyli,powiedzenie Polak Węgier dwa bratanki,nie jak się nie odnoszą względem pochodzen...
• 2022-06-16 19:03:58
ekstra
• 2022-06-18 17:12:40
ok
• 2022-06-08 15:52:28
dzięks
• 2022-06-06 19:26:13
Ale proste
• 2022-06-06 14:23:48