Podział religii (religie narodowe, naturalne, objawione, teizm, deizm i in.)

Podziału (klasyfikacji) wierzeń religijnych można dokonać ze względu na kryterium etnograficzno- terytorialne. Wówczas wyróżnia się: religie plemienne, narodowe i uniwersalistyczne (światowe).

religie plemienne

Religiami plemiennymi nazywa się te systemy wierzeń i praktyk religijnych, które istnieją wyłącznie w obrębie jednego plemienia (lub grupy rodowej) i są ściśle związane z jego życiem społecznym, kulturalnym itd. Ich cechą charakterystyczną  jest naturalne pochodzenie (brak założyciela) oraz brak skodyfikowanej na piśmie doktryny. Religie plemienne są zazwyczaj utożsamiane z religiami tradycyjnymi/pierwotnymi, czyli systemami wierzeniowo-rytualnymi rdzennych mieszkańców Afryki, obu Ameryk, Azji, Australii i Oceanii. W tym znaczeniu obecnie wyznaje je około 100 mln ludzi na całym świecie.

religie narodowe

Religie narodowe powstają z religii plemiennych, ale obejmują większe terytorium i bardziej złożone społeczeństwo. Doktryna religijna czy też mitologia zawiera treści tłumaczące genezę danego narodu i jego zachowanie. Nie są to religie zabiegające o nowych wyznawców; cechuje je brak prozelityzmu. Do religii narodowych należą: judaizm, shinto, konfucjanizm, hinduizm.

religie uniwersalistyczne

Religie światowe, czyli uniwersalistyczne, to te religie, które objęły swym zasięgiem znaczne obszary ziemskiego globu i różnorodne ludy. Są w założeniu adresowane do wszystkich ludzi i nastawione na zdobywanie nowych wyznawców, tj. zakładają misyjność. Do takich religii należy: chrześcijaństwo, islam, buddyzm, a z wymarłych manicheizm.

Biorąc pod uwagę ilość bóstw w panteonie można wyróżnić: politeizm, henoteizm, monoteizm. W ramach monoteizmu z kolei: teizm, deizm, panteizm oraz panenteizm.

politeizm

Politeizm to pojęcie używane na określenie tych religii, w których występuje wiara w istnienie wielu sił nadprzyrodzonych (np. bogów). Przeciwieństwem politeizmu jest przekonanie o istnieniu jednej siły lub jednego boga – monoteizm. Do najbardziej znanych religii politeistycznych zalicza się religie m.in.: starożytnego Egiptu, starożytnej Grecji, wierzenia Azteków, shinto, religię Słowian. Zazwyczaj w politeizmie występuje panteon, czyli hierarchia bóstw. 

henoteizm

Henoteizm jest formą przejściową między politeizmu a monoteizmem, w której jedno bóstwo zajmuje dominujące miejsce w kulcie religijnym, jest wywyższane w stosunku do pozostałych i stoi na czele panteonu. Jest to typ wierzeń charakterystyczny m.in. dla wczesnej religii żydowskiej (czysty monoteizm uformował się dopiero ok. VI w. p.n.e.) czy religii starożytnego Egiptu (bóg Słońca-Re).

monoteizm

Monoteizmem nazywa się wiarę w istnienie jedynego Boga. Występuje w chrześcijaństwie, judaizmie oraz islamie. Wyklucza istnienie jakichkolwiek innych istot boskich. Jest przeciwieństwem politeizmu. Według badacza W. Schmidta monoteizm był najbardziej pierwotną formą wierzeń religijnych, ale później uległ degeneracji i przekształcił się w różne kulty.

teizm

Teizmem nazywa się wiarę w Boga jedynego, osobowego, transcendentnego (istniejącego poza i ponad przyrodą), będącego stwórcą świata i sprawującego nad nim opiekę. Przeciwieństwem teizmu jest ateizm (niewiara w Boga), politeizm (wielobóstwo), panteizm (utożsamienie Boga ze światem) oraz deizm (który neguje możliwość ingerencji Boga w losy świata).

deizm

Deizmem nazywa się pogląd, według którego Bóg stworzył świat, ustanowił dla niego prawa, ale nie interweniuje w bieg jego historii ani w losy człowieka. Deizm odrzuca zatem opatrzność Bożą, możliwość objawienia, zaprzecza boskości Chrystusa oraz samej potrzebie istnienia Kościoła. W zamian proponuje ideę religii naturalnej, zgodnej z rozumem. Deizm narodził się w XVII w. w Anglii. Do najbardziej znanych przedstawicieli tego stanowiska należeli filozofowie:  J. Locke i Voltaire.

panteizm

Panteizm (gr. „wszystko Bogiem”) to pogląd filozoficzny głoszący, że Bóg jest tożsamy ze wszechświatem. W ramach panteizmu dochodzi zatem do ubóstwienia natury i do negacji Boga jako osoby/istoty rozumnej. Przeciwstawia się teizmowi.

panenteizm

Panenteizm to pogląd filozoficzno-religijny, który łączy w sobie teizm i panteizm. Jego zwolennicy przyjmują tezę, że „Bóg zawiera w sobie cały świat, ale świat go nie wyczerpuje". Świat istnieje zatem w Bogu, ale Bóg nie jest z tym światem tożsamy. Przejawy takiego myślenia są widoczne w niektórych nurtach hinduizmu (np. w braminizmie).

Obok powyższych rodzajów religii można wyróżnić także:

- religie naturalne (nie wiadomo, kiedy i jak dokładnie powstały, zaistniały po prostu w pewnym momencie np. totemizm, fetyszyzm, animizm; nie powołują się na żadne boskie objawienia ani założyciela) i objawione (wywodzą się z objawienia doznanego przez wybraną osobę – założyciela np. manicheizm, chrześcijaństwo, islam).

- religie martwe (np. religia Celtów, Mezopotamii, starożytnego Egiptu itp.) i żywe.

Polecamy również:

  • Co to jest religia?

    Nie ma jednej definicji religii. Większość badaczy na potrzeby swojej pracy tworzy własne bądź korzysta z ogromnego arsenału już powstałych, które można podzielić na definicje stukturalne (wskazujące na strukturę religii jako zjawiska) i funkcjonalistyczne (podkreślające funkcję religii): Więcej »

  • Funkcje religii - opis

    Religia spełnia funkcję normatywno-wychowawczą, polityczno-ideologiczną, światopoglądową, kompensacyjną, kultralną, integracyjną i soteriologiczną. Więcej »

  • Geneza religii - historia

    Powszechnie uznaje się, że religia nie pojawiła się w jakimś określonym momencie historii czy w określonym miejscu (rejonie geograficznym).  Więcej »

  • Doktryna religijna - definicja (eschatologia, antropologia religijna, dogmat i in.)

    Doktryna religijna (łac. doctrina – nauka) to zespół wierzeń, dogmatów, wskazań moralnych oraz zasad liturgicznych dotyczących danej religii. Jest teoretyczną podstawą przekonań religijnych wyznawcy. Więcej »

  • Kult religijny - definicja, przykłady

    Kult religijny (łac. cultus –  uprawa ziemi) jest zespołem czynności będących wyrazem czci człowieka wobec sił nadprzyrodzonych np. bóstwa. Stanowi zewnętrzny przejaw życia religijnego – gdzie nie ma żadnych aktów kultowych, tam nie można mówić o religii w... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 1 + 2 =
Ostatnio komentowane
7
• 2022-10-06 16:22:08
a
• 2022-10-06 14:58:01
1Tm 3:15 "Gdybym jednak się opóźniał, będziesz już wiedział, jak należy zachowywa...
• 2022-10-03 20:33:03
Super
• 2022-10-03 17:32:47
Przydały mi się te choroby
• 2022-10-02 10:10:41