Powieść szkatułkowa - definicja, cechy, przykłady

Powieść szkatułkowa jest odmianą epickiego gatunku literackiego rozwijającego się najprężniej od czasów renesansu, a znajdującego wiele modyfikacji i nowych odmian w epoce baroku, która dała podstawy do skodyfikowania i użycia na szeroką skalę powieści począwszy od epoki oświecenia.

W powieści szkatułkowej wątek nadrzędny przeplatany jest licznymi wątkami pobocznymi w formie historii opowiadanych przez kolejno pojawiających się bohaterów, którzy z kolei w swoich relacjach zwierają niejednokrotnie skomplikowane, prowadzące w dół struktury formalnej wątki. Połączenie wszystkich historii umożliwia zaś pełen obraz fabuły, bowiem pomimo pierwotnego wrażenia braku związku wszystkie wątki poboczne okazują się najczęściej dopowiedzeniami i wyjaśnieniami wobec wątku głównego, znajdując swoje rozwiązanie w finale powieści.

Za utwór prekursorski dla tego gatunku uznaje się „Baśnie z tysiąca i jednej nocy”, gdzie wątkiem nadrzędnym jest opowieść Szeherezady – żony sułtana – w której niemal każdy istotny dla akcji bohater zaczyna opowiadać swoją historię i tym samym wprowadza kolejnych bohaterów, generując nierzadko bardzo skomplikowaną, kilkukrotnie złożoną formalnie strukturę. Taką praktykę twórczą tłumaczy legenda osnuta wokół postaci narratorki – sułtan Szachrijar, przekonany o niewierności wszystkich kobiet, miał zabijać każdą ze swych małżonek zaraz po nocy po ślubnej; podobnego losu udało się uniknąć jedynie Szecherezadzie, która co noc zajmowała króla opowieścią nie kończąc jej nad ranem tak, by ciekawość odwiodła go od jego okrutnej praktyki; w ten sposób królewska para miała spędzić 1001 nocy, po których sułtan zaniechał swojego zamiaru i pozostał z Szecherezadą jako jedyną żoną aż do końca swego życia.

Być może podobny zamiar – utrzymania ciekawości czytelnika w nieskończoność – przyświecał również Janowi Potockiemu, gdy pisał „Rękopis znaleziony w Saragossie” stanowiący najznakomitszy przykład powieści szkatułkowej w polskiej literaturze, choć oryginalnie dzieło powstało po francusku (z myślą o francuskojęzycznym czytelniku) i dopiero w czterdzieści lat po swoim powstaniu doczekało się polskiego przekładu. Dzieje podróży młodego kapitana Alfonsa von Wordena zostały tutaj przeplecione licznymi opowieściami o bajkowym nieraz, przypominającym wspomniane wyżej baśnie charakterze.

W literaturze współczesnej przykładami tego typu strategii twórczej są wybrane utwory Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, w tym powieści „Pierścień” i „Wiek biblijny i śmierć”, jak i najsłynniejsze opowiadanie tego twórcy – „Wieża”

Polecamy również:

  • Sonet (włoski i francuski) - definicja, cechy, przykłady

    Sonet to gatunek poetycki charakteryzujący się kunsztowną kompozycją. Wiersz składa się z czternastu wersów zgrupowanych w cztery strofy: dwa tetrastychy i dwie tercyny. Zwrotki czterowersowe mają charakter opisowy, zaś trzywersowe – refleksyjny. Pierwsza strofa przedstawia temat utworu, druga odnosi... Więcej »

  • Carmen figuratum - definicja, cechy, przykłady

    Carmen figuratum jest formą liryczną o układzie graficznym naśladującym kształt przedmiotu, który ma opisywać. Gatunek ten posiadał rozmaite odmiany, stąd też wielość jego alternatywnych określeń: wiersz obrazkowy, wiersz figuralny, emblem verse, shaped poem, czy technopegnion. Poprzez zestawienie formy... Więcej »

  • Emblemat - definicja, cechy, przykłady

    Emblemat jest gatunkiem łączącym formę plastyczną z literaturą, powstałym i cieszącym się największą popularnością w XVI i XVII wieku. Składa się on zawsze z formy graficznej (ryciny, obrazka) przedstawiającego scenę alegoryczną, która opatrzona jest dwoma elementami literackimi: inskrypcją (sentencją)... Więcej »

  • Erotyk - definicja, cechy, przykłady

    Erotyk jest utworem lirycznym o tematyce miłosnej – źródłosłów dla nazwy gatunku stanowi greckie wyrażenie „erôtikós” oznaczające miłość zmysłową. Podmiotem lirycznym był tu człowiek zakochany, często nieszczęśliwie, kierujący wypowiedź do obiektu swoich uczuć w formie... Więcej »

  • List jako gatunek literacki - definicja, cechy, przykłady

    List jest jednym z najstarszych gatunków literackich, eksploatowanym na szeroką skalę w starożytności, zmodyfikowanym w Biblii i stale obecnym w późniejszych epokach bądź to jako samodzielna forma wypowiedzi, bądź jako element wpleciony w szerszą narrację. W sensie ogólnym stanowi on pisemną... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 1 =
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54