Barok - charakterystyka epoki

Jean-Honoré Fragonard, Huśtawka (1767)
Jean-Honoré Fragonard, Huśtawka (1767)

Nazwa i ramy czasowe epoki

Początki baroku łączy się najczęściej z wydarzeniami związanymi z reformacją, a więc z wiekiem XVI. Koniec natomiast przypada na pierwszą połowę XVIII w., kiedy to w Europie zaczęły przeważać prądy oświeceniowe.

Jeśli chodzi o Rzeczpospolitą, można w tym przypadku wskazać dokładniejsze daty. Według badaczy poprzednia epoka, renesans, kończy się właściwie wraz ze śmiercią Jana Kochanowskiego w 1584 roku. Umowną datą końca baroku jest natomiast rok wstąpienia na tron ostatniego króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764).

Nazwa epoki pochodzi najprawdopodobniej od portugalskiego słowa barocco, oznaczającego perłę o nieregularnym kształcie. Jej adekwatność widać chociażby na polu sztuk plastycznych, gdzie dominują faliste linie i zaokrąglone kształty.

Filozofia i światopogląd

W latach dominacji prądów renesansowych w Europie, w kulturze panował klimat zachwytu nad człowiekiem, jego mocą kreacyjną i pięknem myśli. Zachwycano się artystami starożytnymi, próbując wzorować się na ich dokonaniach i kunszcie. Wydawało się wówczas, że cały świat stoi przed człowiekiem otworem. W ostatnich dekadach XV i pierwszych XVI wieku ten światopogląd uległ załamaniu.

Odkrycie geograficzne rozpalały wyobraźnie, ale także niepokoiły. Okazało się, że na mapach jest jeszcze niezliczona ilość białych plam, w miejscach których mogą żyć istoty niekoniecznie życzliwie nastawione do starego świata. Ważne były również odkrycia w innych dziedzinach. Wynalezienie mikroskopu spowodowało, że ludzie zdali sobie sprawę, iż kosmos nie jest jedyną nieskończonością, druga to mikrokosmos, środowisko najmniejszych stworzeń, które same w sobie zawierają nieskończone bogactwo. Ponadto rewolucyjne teorie dotyczące struktury wszechświata pozbawiły Ziemię szczególnej godności. Przestała być ona postrzegana, jako planeta stojąca w centrum, stała się natomiast jednym z kilku innych obiektów krążących wokół nieruchomego Słońca.

Wszystkie wymienione zdarzenia oraz wiele innych wpłynęło na to, że człowiek zaczął czuć się niepewnie, zagrożony przez świat, którego nie potrafił przeniknąć. Dlatego też zwracano się w stronę duchowości, bardzo często przybierającej formę mistycyzmu (Jan od Krzyża, Teresa z Avilla). Nastąpiło odrodzenie scholastyki średniowiecznej w neoschalastyce, rozwijanej szczególnie w Hiszpanii (Francisco Suarez).

Philippe de Champaigne, Vanitas (ok. 1671)
Philippe de Champaigne, Vanitas (ok. 1671)

 
Najważniejszymi filozofami epoki byli Rene Descartes (Kartezjusz) oraz Blaise Pascal. Kartezjusz starał się odnaleźć niepowątpiewalny punkt wyjścia dla wszystkich nauk. Zaczął od radykalnego zwątpienia, podważając wszystkie swoje przekonania. W trakcie takiego rozważania natknął się na element, któremu nie był w stanie zaprzeczyć: było to jego własne istnienie. Odkrycie znalazło swój wyraz w stwierdzeniu: „Cogito ergo sum”. (Myślę, więc jestem). Na tej podstawie rozwinął swój racjonalistyczny system filozoficzny.

Pascal również rozpoczynał swoje filozofię od wątpienia, jednak doszedł do odmiennych wniosków. W całym ludzkim życiu nie odnajdywał żadnego punktu oparcia. Wniosek był taki, że jedyny ratunek to Bóg. Człowiek dla Pascala był jedynie myśląca trzciną, której miejsce było pomiędzy dwoma nieskończonościami (mikrokosmos i makrokosmos). Tylko wiara miała według Pascala moc uzdolnienia człowieka do życia w obecności tych dwu otchłani. Bardzo znany jest pascalowski zakład. Ogólnie rzecz ujmując, filozof argumentował, że warto jest wierzyć, ponieważ jeśli Boga nie ma, to wierzący wraz z niewierzącym są dokładnie w takiej samej sytuacji – umrą, ich życie skończy się i tyle. Jeśli jednak okaże się, że Bóg jest, niewierzący

Polecamy również:

Komentarze (1)
Wynik działania 3 + 2 =
TypowyUczeń
2015-03-16 15:57:00
Tekst mało przydatny- waha się pomiędzy publicystyką, a rzeczywistym streszczeniem informacji o epoce. Masa zbędnej waty słownej, kiepskie rozplanowanie tekstu bardzo utrudniają przyswajanie informacji. Tekst napisany dla kolegów po fachu, a nie dla uczniów pragnących odświeżyć wiedzę o baroku. Np. poniższe zdanie: "Przełom XVI i XVII wieku okazał się dla Europy czasem niezwykle burzliwym pod względem politycznym i społecznym." Nie wnosi ono absolutnie niczego, jest bezsensownym wstępem do dalszej części tekstu, gdyby nie puste zdania takie jak to można by zmieścić tę ilość informacji na 5 stronach zamiast 11. Na samym początku tekstu mowa miała być o światopoglądzie w czasach baroku, a na wstępie autor wspomina o renesansie i odkryciach geograficznych- problem, że nie do końca da się zrozumieć, w którym momencie autor powraca do baroku? Większość odkryć geograficznych miała miejsce w renesansie, tak więc nasuwa się pytanie: "na co mi cały ten paragraf?" Tekst do powtórki bardzo słaby, uczniowie obecnie pragną czegoś więcej niż to. Coś co pozwoli szybko i praktycznie opanować konkretny zakres wiedzy. To jest XXI w., wyjdźmy poza XIX wieczny system szkolnictwa i zacznijmy coś robić porządnie. Pozdrawiam użytkowników i administrację, ~Tegoroczny maturzysta
Ostatnio komentowane
Ta? To Abrahamistycznie
• 2022-09-20 17:15:41
ez
• 2022-09-19 20:46:22
Dobra konstrukcja wypowiedzi. Ma bardzo dobrą merytorykę. Lecz nie mogę zostawić suche...
• 2022-09-18 13:21:20
robi wrażenie
• 2022-09-17 17:48:17