Ruch egzekucyjny - geneza, na czym polegał, cele, skutki

Samo pojęcie egzekucja (łac. executio) odnosi się do przymusowego ścigania należności lub długów przyznanych wierzycielowi. Natomiast w kontekście szlacheckiego ruchu egzekucyjnego w Rzeczpospolitej w XVI w. oznaczało rewindykacje, przywracanie utraconych lub narażonych na uszczerbek praw.

W większości krajów Europy w I połowie XVI w. nastąpił czas reformowania istniejących organizacji państwa oraz jego instytucji. Podobnie sytuacja przedstawiała się w Polsce. Jedna z takich zmian wyszła odgórnie od ówczesnego króla – Zygmunta Starego oraz jego otoczenia. Druga natomiast formowała się stopniowo od początku XVI w i stanowiła szlachecki plan reform.

Ruch egzekucyjny w Polsce był postępową formacją średniej szlachty głoszącej potrzebę egzekucji praw – uporządkowania organizacji wewnętrznej państwa oraz egzekucji dóbr – rewindykacja zastawionych lub rozdanych dóbr królewskich.

Powszechnie za początek ruchu egzekucyjnego na ziemiach polskich uznaje się postanowienia sejmu piotrkowskiego z roku 1504. Według ustaleń jakie wówczas zapadły, król nie mógł nadawać i wydzierżawiać dóbr koronnych bez wcześniejszej zgody sejmu. Największe osiągnięcia ruch egzekucyjny zyskał w okresie panowania króla Zygmunta II Augusta. Do czołowych przedstawicieli można zaliczyć m. in. Hieronima Ossolińskiego, Mikołaja Sienickiego, Rafała Leszczyńskiego.

Ruch egzekucyjny – Program

Jak już wcześniej wspomniano, program ruchu egzekucyjnego w Rzeczpospolitej dzielił się na żądania egzekucji dóbr oraz praw. W pierwszej z tych kwestii chodziło o zwrot dóbr królewskich, które zostały bezprawnie rozdane, sprzedane bądź też zastawione po roku 1504.

W programie egzekucji praw żądano w pierwszej kolejności egzekwowania wcześniejszych zakazów dotyczących łączenia wysokich stanowisk państwowych. Pomimo, iż było to zakazane prawem, król oraz jego urzędnicy dopuszczali się jego systematycznego łamania oraz wprowadzania nowych ograniczeń w tym temacie.

Ponadto żądano integracji prawnoustrojowej państwa. Odnosiło się to przede wszystkim do unii realnej z Litwą. W tej materii żądano również pełnego zjednoczenia z Koroną księstwa oświęcimsko – zatorskiego, Mazowsza, Prus Królewskich – różniły się od ziem polskich prawem, stopniem zależności od władcy oraz sposobem pobierania i rozliczania podatków.

W sprawach związanych z funkcjonowaniem Kościoła żądano zniesienia sądów kościelnych w sprawach wyznaniowych. Ponadto żądano udziału Kościoła w wydatkach na obronę – opodatkowanie duchowieństwa. Wysunięto również postulat dotyczący zmniejszenia znaczenia Kościoła katolickiego w państwie polskim oraz prawne zagwarantowanie tolerancji religijnej.

Dodatkowo żądano również reformy: wojska – domagano się stałej armii, skarbu oraz monety i sądów najwyższej instancji królewskiej. Ostatecznie żądano kodyfikacji prawa polskiego.

Ruch egzekucyjny – Osiągnięcia

Na przełomie roku 1563 i 1564, na sejmie uchwalono egzekucję dóbr – zwrot nieprawnie dzierżawionych królewszczyzn. Nakazano wówczas lustracje tych ostatnich, a także postanowiono, iż ¼ dochodów z dóbr koronnych zostanie przekazana na utrzymanie stałego wojska.

Ponad to ujednolicono wówczas miary oraz wagi w państwie, a także wprowadzono jednolitą monetę – florena polskiego, zwanego również złotym.

Poza tym nałożono na duchowieństwo podatek w nadzwyczajnych przypadkach oraz wprowadzono zasady tolerancji religijnej, w myśl której nikt nie będzie prześladowany za wiarę. W skutek zmian nastąpił wówczas wzrost poczucia odpowiedzialności szlachty za decyzje państwowe.

Dodatkowo doprowadzono ostatecznie do unii realnej z Litwą w roku 1569, wcielono księstwa oświęcimskie i zatorskie do województwa krakowskiego. Wzrosła również wówczas rola izby poselskiej i sejmików oraz poddano kontroli działalność podskarbiego koronnego. Ostatecznie również wprowadzono zakaz łączenia urzędów państwowych.

Polecamy również:

  • Husaria – skrzydła, uzbrojenie, bitwy

    Husaria jest uznawana za najpiękniejszą kawalerię świata. Zapisała się w świadomości Polaków jako niepokonana formacja. Okres jej największych zwycięstw przypadł między początkiem XVI a końcem XVII wieku. Atakowała w pełnym galopie, dla przeciwnika był to przerażający widok. Więcej »

  • Ostatni Jagiellonowie na tronie polskim i kraj za ich panowania

    Panujący w Polsce oraz na Litwie od końca XIV w. przedstawiciele dynastii Jagiellonów, brali czynny udział we wszystkich ważniejszych sprawach regionu. Walczyli o trony Czech i Węgier oraz o tron cesarski, uczestniczyli w rywalizacji o panowanie w regionie Bałtyku oraz w działaniach antytureckich. Więcej »

  • Demokracja szlachecka w Polsce - definicja, na czym polegała, cechy, przywileje

    Demokracja szlachecka jest nietypową historyczną formą demokracji, która wykształciła się początkowo w Królestwie Polskim w XV-XVI, a następnie została przejęta przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów (na mocy unii w Krewie, zawartej w 1385 roku, Rzeczpospolita Polska i Wielkie Księstwo Litewskie... Więcej »

  • Sarmatyzm - definicja, cechy, geneza

    Pojęcie sarmatyzmu wymyka się zwyczajowym systematyzacjom z powodu trudności określenia jego natury – nie był w żadnym wypadku prądem filozoficznym ani kierunkiem w sztuce, trudno też określić go jako teorię społeczną, z drugiej jednak strony w znaczący sposób ukształtował pewien styl życia w XVII... Więcej »

  • Handel zbożem w XVI w. - Rzeczpospolita spichlerzem Europy

    W epoce nowożytnej Rzeczpospolita stanowiła największy w Europie zwarty obszar gospodarki folwarczno – pańszczyźnianej. Jej rozwój w państwie polsko – litewskim polegał przede wszystkim na wyraźnym zwiększaniu powierzchni folwarków – nie na znacznym wzroście ich liczby. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 2 =
Ostatnio komentowane
Popieram pana d
Mesjasz • 2021-11-28 16:27:18
To super że nagle Rz zmienia się w Rs bez żadnego powodu :/
Anonim • 2021-11-28 11:37:17
.
jennie • 2021-11-28 10:53:19
Git
Franek to nie ja • 2021-11-27 17:22:35
prosze
lo • 2021-11-27 10:35:19