Demokracja szlachecka w Polsce - definicja, na czym polegała, cechy, przywileje

Demokracja szlachecka jest nietypową historyczną formą demokracji, która wykształciła się początkowo w Królestwie Polskim w XV-XVI, a następnie została przejęta przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów (na mocy unii w Krewie, zawartej w 1385 roku, Rzeczpospolita Polska i Wielkie Księstwo Litewskie stały się jednym organizmem państwowym).

Demokracja szlachecka wytworzyła się na skutek przyznawania przez władców kolejnych przywilejów dla szlachty – jednym z najważniejszych był przywilej nieszawski z 1454 roku, który zapewniał sejmikom szlacheckim szeroki zakres uprawnień w kwestiach ogólnopaństwowych. Z czasem przywileje te były coraz bardziej rozszerzane, co zapewniło szlachcie znaczny udział w tworzeniu życia politycznego i prawnego kraju.

Demokrację szlachecką cechowały:
1. wolna elekcja jako forma obioru monarchy;
2. zagwarantowanie części społeczeństwa, w tym wypadku była to szlachta, przywilejów zabezpieczonych prawem;
3. bardzo ważna pozycja szlachty w państwie;
4. funkcjonowanie instytucji zapewniających szlachcie udział we władzy – senatu, sejmów i sejmików szlacheckich;
5. podział władzy: władza wykonawcza należała do monarchy, ustawodawcza do senatu oraz sejmów i sejmików szlacheckich, zaś sądownicza do sądów różnego typu (o znaczeniu centralnym i proweniencji szlacheckiej).

Funkcjonowanie państwa z zachowaniem powyższych cech sprawiało, iż prawa i wartości ogólnie uznane za demokratyczne przysługiwały jedynie wąskiej grupie obywateli – szlachcie (w ramach której także powstały podziały). Szlachta miała bezpośredni wpływ na sprawowaną władzę poprzez instytucje sejmu walnego, na którym reprezentanci wybrani na sejmikach ziemskich debatowali nad najważniejszym sprawami państwa. Obowiązkiem deputowanego było głosowanie zgodnie z wytycznymi zawartymi w tzw. instrukcjach sejmikowych, a także zdanie relacji z przebiegu obrad na tzw. sejmiku relacyjnym.

Sejm tworzyli: król (zwoływał posiedzenia sejmu), senat (członkowie dawnej rady królewskiej, czyli najwyżsi urzędnicy królewscy oraz dostojnicy cywilni i kościelni) oraz izba poselska (składała się ze 170 deputowanych wybieranych na sejmikach). Obrady sejmu walnego odbywały się co 2 lata przez 6 tygodni).

Sam termin „demokracja szlachecka” na określenie ustroju Rzeczpospolitej Obojga Narodów jest tworem dziewiętnastowiecznym, zatem nadanym znacznie później. Sama szlachta pojmowała swoje państwo jako republikę.

Polecamy również:

  • Demokracja ateńska - na czym polegała, cechy

    Demokracja kształtowała się w epoce antycznej od końca VI w. p.n.e. na terenie niektórych polis (państw-miast) greckich. Demokracja ateńska jest najbardziej znanym przykładem wykształconego w starożytnej Grecji ustroju demokratycznego, choć zdecydowanie nie jedynym. Więcej »

  • Republika rzymska - ustrój, cechy - WOS

    Ustrój Republiki Rzymskiej (istniejącej w latach 509-27 p.n.e.) także można zaliczyć do typu ustroju demokratycznego, choć znacznie różnił się on od ustroju państw-miast greckich. Jest to typ demokracji ograniczonej, bowiem nie znajdujemy w nim wszystkich elementów konstytuujących istnienie... Więcej »

  • Demokracja plemienna - definicja, cechy - WOS

    Inną z historycznych form demokracji jest demokracja plemienna ukształtowana we wczesnym okresie średniowiecza wśród ludów, u których wytworzyła się struktura plemienna. Więcej »

  • Demokracja amerykańska - Deklaracja Niepodległości USA

    Stany Zjednoczone niemalże od początku swojego istnienia były republiką, a panujący w nich ustrój miał charakter demokratyczny. Dlatego warto przyjrzeć się lepiej jednemu z pierwszych i najważniejszych dla tego państwa aktowi prawnemu jakim była Deklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Więcej »

  • Demokracja we Francji - Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela

    Nieudolna i mało efektywna ekonomicznie władza doprowadziła do kryzysu finansowego i ogromnych rozbieżności między poszczególnymi stanami. Pogłębiła niechęć do absolutyzmu, szczególnie wśród przedstawicieli trzeciego stanu (który najdotkliwiej odczuł skutki kryzysu), ale także... Więcej »

Komentarze (3)
Wynik działania 3 + 4 =
Historyk 2
2021-11-20 19:55:49
Pan @historyk nie ma niestety racji, Unia w Krewie miała miejsce w 1395 roku
ADMIN
2017-04-18 10:30:24
@Historyk - oczywiście ma Pan rację. Dziękujemy za zwrócenie uwagi. Pozdrawiamy.
Historyk
2017-04-18 01:43:01
Unia w Krewie miała miejsce w roku 1385, a nie 1569. W 1569 była unia lubelska zawarta w Lublinie zwana realną, która ściśle połączyła Polskę i Litwę dając Rzeczpospolitą Obojga Narodów za Zygmunta II Augusta.
Ostatnio komentowane
spkk
• 2023-02-08 15:11:50
Dzk
• 2023-02-08 14:34:22
Co za down to zadaje
• 2023-02-07 17:34:39
gggfki
• 2023-02-07 15:48:13
Ok
• 2023-02-05 19:16:03