Konfederacja warszawska (1573) - historia, przyczyny, postanowienia

W chwili bezpotomnej śmierci ostatniego Jagiellona na tronie polskim – Zygmunta II Augusta, sytuacja wewnętrzna Rzeczpospolitej przedstawiała się wyjątkowo trudno. Kwestia sukcesji tronu Polski oraz Litwy nie została ostatecznie rozstrzygnięta. Dodatkowo w kraju narastał spór religijny i polityczny między katolikami a protestantami.

W tej sytuacji w okresie bezkrólewia w Polsce uformowały się dwie główne grupy polityczne – senatorowie popierani przez katolicką szlachtę oraz różnowiercy. Pierwsza frakcja w roli interrexa (głowa państwa w okresie bezkrólewia) widziała Jakuba Uchańskiego – arcybiskupa Gnieźnieńskiego. Natomiast różnowiercy wysunęli kandydaturę – kalwinisty Jana Firleja, który piastował wówczas funkcję wojewody krakowskiego oraz marszałka wielkiego koronnego.

Wybór tego ostatniego, który był dostojnikiem świeckim, miał zapobiec według różnowierców rozszerzaniu się wpływów oraz domeny Kościoła katolickiego. Ostatecznie interrexem został prymas, a sam marszałek korony miał zadbać o bezpieczeństwo publiczne, w tym w szczególności w czasie elekcji.

Wielkim sukcesem różnowierców w tym okresie było uchwalenie na sejmie konwokacyjnym aktu konfederacji warszawskiej – 28 styczeń w roku 1573. Posłowie oraz senatorowie poszczególnych wyznań uznali wówczas, iż dla wspólnego dobra Rzeczypospolitej – nie tylko należy wznieść się ponad podziały religijne, ale również należy stworzyć gwarancje prawne pokoju religijnego.

W redagowaniu postanowień konfederacji uczestniczyli przedstawiciele protestantów oraz katolików – w tym również biskupi. Konfederacja ta wprowadzała wieczny pokój między różniącymi się w wierze. Natomiast wolność sumienia oraz wyznania, która została zapisana w konstytucjach sejmowych i w artykułach henrykowskich – była obowiązującym prawem.

Episkopat katolicki nie uznał ważności konfederacji – powołując się na brak obecności monarchy podczas jej uchwalania. Oprotestowanie jej postanowień przez biskupów senatorów miało charakter deklaracji lojalności wobec Rzymu, bowiem Sobór Trydencki potępił wszystkich protestantów.

W tej sytuacji gwarantem aktu tolerancyjnego na razie pozostać musiał stan szlachecki. Konfederacja warszawska stała się przy tym jednym z największych osiągnięć polskiej demokracji szlacheckiej. W Polsce zagwarantowano wówczas prawnie tolerancje religijną. W odróżnieniu np. od ówczesnej Francji czy też Niemiec – gdzie toczyły się wojny religijne.

Polecamy również:

  • Ruch egzekucyjny - geneza, na czym polegał, cele, skutki

    Samo pojęcie egzekucja (łac. executio) odnosi się do przymusowego ścigania należności lub długów przyznanych wierzycielowi. Natomiast w kontekście szlacheckiego ruchu egzekucyjnego w Rzeczpospolitej w XVI w. oznaczało rewindykacje, przywracanie utraconych lub narażonych na uszczerbek praw. Więcej »

  • Kontrreformacja w Polsce - przyczyny, przebieg

    W XVI w. w Polsce pomimo, iż nie wystąpił jakikolwiek przymus religijny czy też prześladowania innowierców – wpływy reformacji ulegały szybkiemu ograniczeniu. Wynikało to przede wszystkim z dość wąskiego zasięgu społecznego. Poza wpływami reformacji pozostali bowiem nie tylko chłopi, ale również... Więcej »

  • Stefan Batory - biografia, panowanie (najważniejsze wydarzenia)

    Stefan Batory urodził się w roku 1533 w Szilágysomlyó. Jego ojciec, który nosił to samo imię, był wojewodą siedmiogrodzkim. Zmarł jednak kiedy jego syn miał zaledwie rok, a matka Stefana Batorego – Katarzyna Telegdi, zmarła kiedy miał 14 lat. Ponieważ został wcześnie osierocony, związał... Więcej »

  • Henryk Walezy - biografia, panowanie (najważniejsze wydarzenia)

    Henryk Walezy był ostatnim członkiem francuskiej dynastii Walezjuszy oraz pierwszym królem polskim wybranym na zasadzie elekcji viritim – wolnej elekcji. Urodził się Fontainebleau w roku 1551. Jego ojcem był król Francji panujący w latach 1547 – 1559 Henryk II, a matką była księżna z rodu... Więcej »

  • Bezkrólewie i pierwsze wolne elekcje w Polsce, ich wpływ na ustrój państwa

    Proces zmian ustrojowych w XVI w. w Rzeczpospolitej został zakłócony w roku 1572, w skutek bezpotomnej śmierci ostatniego Jagiellona na tronie polskim – Zygmunta II Augusta. Przed tym wydarzeniem nie doszło ostatecznie do rozstrzygnięcia kwestii sukcesji w Polsce oraz na Litwie. Dodatkowo nie została... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 2 + 4 =
Ostatnio komentowane
nice
Katto • 2021-12-01 09:44:14
To super że nagle Rz zmienia się w Rs bez żadnego powodu :/
Anonim • 2021-11-28 11:37:17
Git
Franek to nie ja • 2021-11-27 17:22:35
Spoko
Kowal • 2021-11-24 18:52:36
Dzięki za to
Niewiadomym:) • 2021-11-24 17:45:42