Młoda Polska - charakterystyka epoki (modernizm - ramy czasowe, filozofia, literatura) - strona 3

XIX”, „Hymn do Nirwany”.

Wielkim poetą omawianego okresu był Jan Kasprowicz. Początkowo tworzył wiersze naturalistyczne (cykl „Z chałupy”), potem jednak odnosił artystyczne sukcesy jako twórca symboliczny („Krzak dzikiej róży”) i ekspresjonistyczny (dwa tomiki hymnów: „Ginącemu światu” i „Salve Regina”). Wiersze w duchu ekspresjonizmu tworzył także Tadeusz Miciński, poeta niesłusznie pomijany.

Drugi okres w poezji młodopolskiej był związany z pojawieniem się optymistycznych elementów w twórczości poetów tego okresu. Świat coraz częściej świat był afirmowany niż odrzucany. Wzrasta zainteresowanie osobą św. Franciszka, co owocuje nurtem franciszkanizmu w literaturze. Leopold Staff tłumaczy wówczas „Kwiatki św. Franciszka”, a Jan Kasprowicz publikuje tomik „Księga ubogich”.

W prozie polskiej trudno doszukać się tak znaczących zmian jak w poezji. Widoczna jest jednak pewna jej liryzacja (szczególnie przy opisach przyrody), czego przykładem są powieści Stefana Żeromskiego. Pisarze nadal podejmują istotne społecznie tematy, przy czym w swoich dziełach próbują rozliczyć się z założeniami pozytywizmu. Często plany bohaterów o wielkich ideach i zapale kończą się porażką. Tak dzieje się na przykład z Tomaszem Judymem z powieści Żeromskiego „Ludzie bezdomni”. W narracji następuje subiektywizacja wypowiedzi. W miejsce wszechwiedzącego narratora trzecioosobowego pojawia się często narrator pierwszoosobowy, który przede wszystkim przeżywa rzeczywistość. Ważnym osiągnięciem prozy młodopolskiej jest dzieło Władysława Reymonta „Chłopi” (autor nagrodzony Noblem w roku 1924).

Dość osobliwą postacią omawianego okresu był Stanisław Przybyszewski. Jego powieści, pisane niezwykle wyrazistym i dynamicznym stylem, skupione są na psychologii bohaterów, najczęściej o dość wątpliwej moralności, będących typami nerwicowców („Dzieci szatana”, „Synowie ziemi”, „Mocny człowiek”).

Wielkim twórcą polskiego dramatu był Stanisław Wyspiański. Rozwijał on koncepcje tzw. teatru ogromnego. Miała to być synteza wszystkich sztuk, prezentowana jako wielkie widowisko teatralne. Wyspiański marzył o wybudowaniu na Wawelu amfiteatru i uczynieniu ze wzgórza wawelskiego ogromnej sceny. W swoich dramatach rozliczał się z narodowymi mitami. Korzystał przy tym z osiągnięć dramatu symbolicznego, wprowadzał do swoich utworów postaci fantastyczne, zacierał granice pomiędzy realnością a tym, co wyobrażone. Najważniejsze jego dramaty to: „Wesele”, „Noc listopadowa” „Warszawianka”.

Bujnie rozwinęła się tragifarsa, a najwybitniejszym dziełem owego okresu, jeśli idzie o ten gatunek, jest „Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej. W tragifarsie wykorzystywane są różne odmiany komizmu: sytuacyjny, postaci, elementy komedii charakterów. Utwór kończy się przeważnie zrealizowaniem zamierzeń bohatera, ale odbywa się to kosztem innych. Bohaterką „Moralności pani Dulskiej” jest typowa mieszczanka, pani Dulska, często postępująca wbrew nakazom moralności, przy tym uważająca się za wcielenie wszelkich cnót. Najważniejsza dla niej jest opinia otoczenia, a nie dążenie do w miarę obiektywnej oceny swojego zachowania. Dopóki poza domem nikt nie wie o niewłaściwym postępowaniu, wszystko jest w porządku. Taką postawę, od nazwiska bohaterki, zaczęto określać jako „dulszczyznę”.

5. Sztuki plastyczne i architektura modernistyczna

Obok impresjonizmu, ekspresjonizmu i symbolizmu (w sztukach plastycznych miał te same założenia co w literaturze – wyrażał się skrajną subiektywnością i próbami uchwycenia rzeczywistości transcendentnej) kształtuje się specyficzny dla modernizmu styl w malarstwie, rzeźbie, rzemiośle artystycznym i architekturze zwany secesją.

Reklama galerii Art Nouveau Nowoczesny Dom
Secesyjna reklama galerii Art Nouveau „Nowoczesny Dom” (1902) - Manuel Orazi

 

Charakteryzuje się on falistymi liniami, ornamentacją zawierającą elementy roślinne i orientalne, pastelowymi kolorami, motywami z natury. Starano się objąć tym stylem także elementy użytkowe, czego efektem są na przykład secesyjne klatki schodowe czy paryskie wejścia do stacji metra. Przedstawicielami secesji w sztukach plastycznych są miedzy innymi: Gustav Klimt i Alfons Mucha (oprócz obrazów tworzył także secesyjne plakaty).

Jako przykład secesyjnej ornamentyki podaje się często zdobnictwo wnętrza kościoła franciszkanów w Krakowie autorstwa Stanisława Wyspiańskiego. Tam też znajduje się słynny witraż twórcy przedstawiający Boga Ojca.

Z inspiracjami secesyjnymi w rzeźbie łączą się najczęściej faliste i miękkie kształty. Przykładem może być tutaj dzieło Georgesa Minne'a „Studnia z klęczącymi chłopcami”.

Najbardziej charakterystycznymi budowlami secesyjnymi są z kolei konstrukcje hiszpańskiego architekta Antonio Gaudiego.

Polecamy również:

  • Modernizm - definicja, cechy, nazwa epoki

    Terminem modernizm określa się ogół tendencji nowatorskich w literaturze i sztuce końca XIX wieku. Na gruncie polskim bywa używany zamiennie z określeniem Młoda Polska, lub w węższym zakresie jako kierunki w sztuce pierwszego okresu epoki czyli dziesięciolecia 1890-1900. Więcej »

  • Światopogląd i filozofia Młodej Polski (modernizmu)

    U podłoża światopoglądu modernistycznego leżą dwie teorie: schopenhaueryzm i nietzscheanizm. Z jednej strony wyrastają one z ówczesnej sytuacji gospodarczej i nastrojów społecznych, z drugiej wpływają na kształtowanie się oblicza epoki. Więcej »

  • Sztuka przełomu XIX i XX w.

    Na przełomie wieków nastąpił intensywny rozwój sztuk plastycznych, architektury, muzyki, literatury, a także raczkującego dopiero filmu. We wszystkich dziedzinach panowały podobne tendencje oddające światopogląd i nastroje epoki, jednocześnie każda wypracowała swoje oryginalne środki wyrazu,... Więcej »

  • Literatura Młodej Polski (modernizmu) - nurty i tendencje

    Przełom antypozytywistyczny w literaturze był prawdziwą rewolucją. Z Europy napływały do Polski nowatorskie tendencje, które były adaptowane w sposób twórczy. Cały szereg XIX-wiecznych -izmów znalazł naśladowców wśród polskich artystów, dając początek nowoczesnej... Więcej »

  • Światopogląd, kultura, filozofia Młodej Polski

    Pokolenie Młodej Polski to ludzie wychowani w pod zaborami, poddawani represjom i procesom wynaradawiania. Żyjący w kolejnych lata kryzysu, ze świadomością klęski ideałów romantycznych (idee walki niepodległościowej) i pozytywistycznych (praca u podstaw i praca organiczna), w poczuciu bezradności i... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 2 + 1 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
Ani słowa o czworościanie którego krawędzie, powierzchnie i objętość - są wyrażon...
• 2024-03-04 21:58:56
takie łątwe
• 2024-03-04 15:46:48
"Mianem libertarianizmu zwykło się nazywać najbardziej radykalny nurt liberalizmu." No...
• 2024-03-01 10:11:23
Super i MEGA pomocne!
• 2024-02-28 10:18:34
joł joł jowisz najwiekszy olbrzym gazowy 5 od słonca na pewno nie przeoczysz choć mooj...
• 2024-02-27 14:59:44