Modernizm - definicja, cechy, nazwa epoki

Terminem modernizm określa się ogół tendencji nowatorskich w literaturze i sztuce końca XIX wieku. Na gruncie polskim bywa używany zamiennie z określeniem Młoda Polska, lub w węższym zakresie jako kierunki w sztuce pierwszego okresu epoki czyli dziesięciolecia 1890-1900. Ta początkowa faza cechowała się indywidualistycznym buntem, dążeniem do oryginalności i krytycznym nastawieniem do poprzednich epok.
    
Modernizm czyli nowoczesność (niem. die Moderne, franc. modernisme), a więc sprzeciw wobec tradycji. Negowano szczególnie założenia pozytywizmu, jego filozofię i estetykę. Kryzys antypozytywistyczny to kryzys optymizmu ewolucyjnego i poznawczego pozytywizmu. Nauka straciła swoją pozycję, zaczęto wątpić w jej niepodważalność i obiektywizm, a przede wszystkim w możliwość znalezienia naukowych odpowiedzi na pytania o charakterze egzystencjalnym.  Kwestionowano też wartość artystyczną dorobku poprzedniej epoki. Przeciwstawiano się realizmowi i naturalizmowi, postulując wolność twórcy, który ma prawo do ekspresji siebie i swoich subiektywnych wrażeń, emocji, pragnień. Stawiano na indywidualizm, symbolizm, estetyzm, ekspresjonizm i impresjonizm.
    
Kryzys wartości, religii, rodziny, nauki, filozofii prowadził też do niechęci wobec tego, co mieszczańskie. W rozwoju tej warstwy społecznej dostrzegano przyczyny upadku ideałów, masowości kultury, technokracji życia. Artyści buntowali się przeciwko tym procesom, a tym samym przeciwko wszystkiemu, co się z mieszczańskością kojarzyło. Manifestowano pogardę dla filistra, dla kultury i obyczajowości mieszczańskiej kojarzonej z zakłamaniem moralnym, dla utylitaryzmu i bogacenia się. Ten bunt przeciwko zastanym formom rzeczywistości w skrajnych przypadkach przybierał postać dekadentyzmu.
    
Dekadentyzm to kolejna istotna cecha modernizmu. Poczucie zniechęcenia, rozczarowania rzeczywistością, pesymizmu oraz lęk przed nadciągającą zagładą było obecne zarówno w życiu, szczególnie cyganerii, jak i w sztuce. Artyści przyznawali się do swojej niemocy twórczej, paraliżował ich strach przed śmiercią, ogarniała apatia i niepewność jutra. Nastroje końca wieku były katastroficzne, spodziewano się, że schyłek epoki będzie jednocześnie schyłkiem cywilizacji europejskiej.  
    
Nowatorstwo modernizmu to także próba syntezy rożnych dziedzin sztuki i różnych tradycji. Łączono folklor (głównie kulturę góralską) z elementami gotyku, klasycyzmu, baroku i romantyzmu.

Polecamy również:

  • Modernizm w literaturze

    W szerokim znaczeniu terminu modernizm używa się do określenia zespołu nowatorskich tendencji w literaturze, jakie rozwijały się pod koniec XIX wieku w całej Europie. Modernistyczne nurty, takie jak symbolizm czy estetyzm stały w opozycji do naturalizmu i realizmu. Zrywały z zasadą mimesis i utylitaryzmem... Więcej »

  • Modernizm w sztuce

    Modernizm to określenie na przemiany w sztuce, jakie zaszły na przełomie wieków XIX i XX. Termin nie jest precyzyjny, w szerokim znaczeniu obejmuje wszystkie tendencje od lat 60. XIX wieku, z impresjonizmem i secesją włącznie, aż po lata 70. XX wieku czyli po konceptualizm. W węższym znaczeniu używany jest... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 4 =
Ostatnio komentowane
Ta? To Abrahamistycznie
• 2022-09-20 17:15:41
ez
• 2022-09-19 20:46:22
Dobra konstrukcja wypowiedzi. Ma bardzo dobrą merytorykę. Lecz nie mogę zostawić suche...
• 2022-09-18 13:21:20
robi wrażenie
• 2022-09-17 17:48:17