Młoda Polska - charakterystyka epoki (modernizm - ramy czasowe, filozofia, literatura) - strona 2

to przede wszystkim przekonanie o konieczności wyrażenia transcendencji (tego, co przekracza człowieka) i nawiązania poprzez twórczość kontaktu z Absolutem.

Według artystów nie da się tego osiągnąć poprzez wierne odwzorowywanie w dziełach świata widzialnego, dlatego próbują oni szukać nowych środków wyrazu. Najlepiej do tej funkcji nadaje się symbol. Jest to pewien motyw, który posiada – podobnie jak alegoria – podwójne znaczenie: pierwsze jest dosłowne, drugie zaś metaforyczne, konstytuujące się na wieloznaczności użytego obrazu. Symbol różni się od alegorii tym, że (w założeniu) konkretny obraz powinien być użyty tylko raz, alegoria natomiast – jak na przykład kobieta z opaską na oczach, trzymająca w jednej dłoni wagę w drugiej miecz (alegoria sprawiedliwości) – ma ustalone znaczenie, które wykorzystywane jest w wielu utworach. Symbol miał być jednorazowy, niepowtarzalny. Najczęściej przesycony jest elementami emocjonalnymi, w pewnym sensie ma charakter irracjonalny.

Wielkimi symbolistami na gruncie poezji byli: Charles Baudelaire, Arthur Rimbaud (genialny nastolatek), Stéphane Mallarmé (teoretyk symbolizmu), Paul Verlaine.

Życie części z tych poetów (Baudelaire, Rimbaud, Verlaine) było tak bujne jak ich sztuka – na granicy moralności, przepełnione skandalami. Określa się ich często jako poetów przeklętych (poetes maudits). Buntowali się przeciwko panującym normom społecznym i najczęściej byli niezrozumiani. Głosili hasło „sztuka dla sztuki”, co wyrażało sprzeciw wobec podporządkowania twórczości jakimś doraźnym celom politycznym czy społecznym.

Henri Fantin Latour Pisarze dookoła stołu
Henri Fantin Latour - Pisarze dookoła stołu (1872); pierwszy plan od lewej strony: Paul Verlaine, Arthur Rimbaud

 

Obok poezji powstało wiele ważnych powieści. W nich zaczęła przejawiać się poetyka ekspresjonistyczna, w której dominował niepokój, atmosfera buntu, pojawiały się zaburzenia nerwicowe u bohaterów, którzy często doświadczali absurdalności swojej egzystencji. Dobrym przykładem jest tu proza Franza Kafki, a wśród niej takie utwory jak „Proces” czy „Zamek”. Ważną powieścią jest także „Na wspak” Jorisa-Karla Huysmansa, uważana za biblię dekadentów. Jej bohaterem jest znudzony życiem arystokrata, któremu czas upływa na czytaniu ulubionych książek i eksperymentach przeprowadzanych na sobie za pomocą różnych używek.

Pod koniec XIX wieku teatr przeżywa prawdziwą reformę. Poszukiwano nowych gatunków dramatycznych i nowej formuły teatru. Charakterystyczne dla teatru modernistycznego jest współdziałanie artystów tworzących różne rodzaje sztuki, takich jak: malarze (dekoracja), poeci (teksty) i aktorzy. Ci ostatni poszukiwali możliwości zwielokrotnienia form ekspresji, ich gra była mniej sztuczna i konwencjonalna. Obok panujących już, tradycyjnych gatunków pojawił się dramat symboliczny i ekspresjonistyczny. Za twórcę pierwszego uchodzi Maurice Maeterlinck („Ślepcy”), drugi natomiast swoją pełną realizację ma w dziełach Franka Wedekinda („Puszka Pandory”) oraz Augusta Strindberga („Taniec śmierci”). Bardzo popularnym gatunkiem był również dramat psychologiczno-obyczajowy (Strindberg, Ibsen, Czechow).

4. Literatura i teatr w Młodej Polsce

Stanisław i Dagny Przybyszewscy
Stanisław i Dagny Przybyszewscy (1897/98)

W literaturze polskiej można wyróżnić dwa okresy. Pierwszy, liczony do końca XIX wieku, obfitował utworami dekadenckimi. Ich serię zapoczątkował Kazimierz Przerwa-Tetmajer swoim pierwszym tomikiem poezji z 1891 roku. Uchwycił w nim charakterystyczne nastroje epoki i panujący światopogląd – o jego poezji pamięta się przede wszystkim z tych względów, ponieważ jeśli chodzi o wartość artystyczną, nie były to dzieła genialne. Przerwa-Tetmajer swoim pierwszym tomiku zawarł słynne wiersze, będące deklaracjami światopoglądowymi, na przykład: „Nie wierzę w nic”, „Koniec wieku

Polecamy również:

  • Modernizm - definicja, cechy, nazwa epoki

    Terminem modernizm określa się ogół tendencji nowatorskich w literaturze i sztuce końca XIX wieku. Na gruncie polskim bywa używany zamiennie z określeniem Młoda Polska, lub w węższym zakresie jako kierunki w sztuce pierwszego okresu epoki czyli dziesięciolecia 1890-1900. Więcej »

  • Światopogląd i filozofia Młodej Polski (modernizmu)

    U podłoża światopoglądu modernistycznego leżą dwie teorie: schopenhaueryzm i nietzscheanizm. Z jednej strony wyrastają one z ówczesnej sytuacji gospodarczej i nastrojów społecznych, z drugiej wpływają na kształtowanie się oblicza epoki. Więcej »

  • Sztuka przełomu XIX i XX w.

    Na przełomie wieków nastąpił intensywny rozwój sztuk plastycznych, architektury, muzyki, literatury, a także raczkującego dopiero filmu. We wszystkich dziedzinach panowały podobne tendencje oddające światopogląd i nastroje epoki, jednocześnie każda wypracowała swoje oryginalne środki wyrazu,... Więcej »

  • Literatura Młodej Polski (modernizmu) - nurty i tendencje

    Przełom antypozytywistyczny w literaturze był prawdziwą rewolucją. Z Europy napływały do Polski nowatorskie tendencje, które były adaptowane w sposób twórczy. Cały szereg XIX-wiecznych -izmów znalazł naśladowców wśród polskich artystów, dając początek nowoczesnej... Więcej »

  • Światopogląd, kultura, filozofia Młodej Polski

    Pokolenie Młodej Polski to ludzie wychowani w pod zaborami, poddawani represjom i procesom wynaradawiania. Żyjący w kolejnych lata kryzysu, ze świadomością klęski ideałów romantycznych (idee walki niepodległościowej) i pozytywistycznych (praca u podstaw i praca organiczna), w poczuciu bezradności i... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 2 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
Ani słowa o czworościanie którego krawędzie, powierzchnie i objętość - są wyrażon...
• 2024-03-04 21:58:56
takie łątwe
• 2024-03-04 15:46:48
"Mianem libertarianizmu zwykło się nazywać najbardziej radykalny nurt liberalizmu." No...
• 2024-03-01 10:11:23
Super i MEGA pomocne!
• 2024-02-28 10:18:34
joł joł jowisz najwiekszy olbrzym gazowy 5 od słonca na pewno nie przeoczysz choć mooj...
• 2024-02-27 14:59:44