Programy literackie Młodej Polski

W 1898 roku ukazał się na łamach „Słowa Polskiego” artykuł Tadeusza Konczyńskiego na temat Gabriela d'Annuzio. Praca miała charakter informacyjny i dość niespodziewanie stała się zarzewiem zapowiadającego się już od pewnego czasu konfliktu między starymi i młodymi.

Odpowiedź Stanisława Szczepanowskiego w artykule pt.: „Dezynfekcja prądów europejskich” zawierała krytykę naturalizmu oraz potwierdzenie, iż literatura powinna spełniać zadania moralne, pobudzać do działania, krzewić patriotyzm. W podobnym, niepopularnym już wówczas, tonie wypowiedział się Marian Zdziechowski w „Sporze o piękno”. Wystąpienia te zmobilizowały do zajęcia stanowiska młodych twórców, którzy na łamach „Życia” po raz pierwszy wystąpili jako grupa. Opublikowano wówczas „Sztukę narodową” Ludwika Szczepańskiego i cykl artykułów Artura Górskiego pt.: „Młoda Polska”. Młode pokolenie postulowało: refleksję filozoficzną w opozycji do naturalizmu, literaturę „nagiej duszy”, egzotykę, nastrojowość, psychologizm, symbolizm, swobodę artystyczną i indywidualizm. Broniło się też przed zarzutem braku patriotyzmu.

Ważną pozycją wśród programów Młodej Polski był manifest Stanisława Brzozowskiego „My młodzi”. Autor zawarł w nim ostrą krytykę pozytywistów, zarzucając im:

(…) przyziemność, obniżenie ideałów zarówno w życiu społecznym, jak i indywidualnym, lekceważenie głębszej problematyki egzystencjalnej, niechęć do podejmowania problemów naprawdę istotnych, maskowaną przez obłudną moralność (…).

Natomiast młodopolskich artystów określał mianem pokolenia dążącego do prawdy i szczerości w sztuce i w życiu.

W kwestiach programowych wielokrotnie wypowiadał się też Zenon Przesmycki (Miriam), autor takich prac jak: „Los geniuszów”, „Arcydzieło przyszłości” czy „Maurycy Maeterlinck i jego stanowisko we współczesnej poezji belgijskiej”. Krytykował w sposób rzeczowy i konstruktywny minimalizm poznawczy. Jego zdaniem pozytywiści zaniedbali kwestię określenia miejsca człowieka w naturze. Dla niego sztuka była wartością samą w sobie, dlatego sprzeciwiał się angażowaniu jej w służbę konkretnych społecznych czy politycznych ideologii. Miriam uważał, iż pozytywistyczne wymogi utylitaryzmu i tendencyjności degradują sztukę, przenoszą z wyżyn artystycznego wyrazu do poziomu dokumentu. Był zwolennikiem symbolizmu w literaturze i intuicjonizmu w poznaniu.

Wśród manifestów Stanisława Przybyszewskiego najgłośniejszy jest „Confiteor”, podobne postulaty wysuwał autor już w pracach pisanych po niemiecku, np.: „Zur Psychologie des Individuums”,  a także w „O nową sztukę” (doprecyzowanie sposobu realizacji idei zawartych w „Confiteor”). Przybyszewski wypowiadał się w tonie niepodważalnego autorytetu, używał mocnych stwierdzeń i emocjonalnego języka. Żądał wolności dla artysty i sztuki, której jedynym celem powinno być ukazywanie prawdy o duchowej naturze człowieka, zapisywanie stanów „nagiej duszy”. Sporo miejsca poświecił autor roli artysty, którego uczynił kapłanem sztuki wyniesionym ponad przeciętność.

Ludwik Krzywicki jest autorem pracy „O sztuce i nie-sztuce”, w której wyraża pogląd, iż sztuka powinna współgrać z realiami życia, warunkami społeczno-obyczajowymi i przemianami gospodarczymi. Jego stanowisko było wyważone, problemy natury egzystencjalnej radził rozpatrywać w kontekście codzienności. Autor atakował Przybyszewskiego, zarzucając jego programowi aspołeczność i amoralność.:

(…) Nie urągamy im ani nie zakazujemy tworzyć jak umieją: morze ich duszy wyrzuca tylko takie osobiste wątki. Ale zarzucamy im, że, nie znajdując w duszy swojej oddźwięku na pewne tony, w ślepocie swojej sądzą, że nie ma takiej wrażliwości i u innych i że wszystko, co nie jest Nirwaną, tęsknotą ku nagiemu ciału, musi być przesiąknięte tendencją! (…).

Sprzeciwiał się też hasłu „sztuka dla sztuki”:

(…) <<Sztuka dla sztuki!>> – co ma to oznaczać? Sztuka, moim zdaniem, może i powinna hołdować tylko jednej zasadzie, mianowicie powstawać ze szczerego podmuchu głębin ducha, z drgania pierwiastków jego, przenikających czyjąś istotę (….).

„Najnowsze prądy w poezji naszej” autorstwa Piotra Chmielowskiego to próba przywrócenia ideałów oświeceniowych i pozytywistycznych (filozofia Hipolita Taine'a). Uważał, że zadaniem sztuki jest ukazywanie prawdy, nie zaś idei. W ocenie formalnej dzieła zwracał uwagę na zwartość kompozycyjną i psychologiczne prawdopodobieństwo postaci. Cenił przede wszystkim realizm, do modernistycznych nurtów miał stosunek negatywny – piętnował szczególnie irracjonalizm, przesadny estetyzm i indywidualizm. Mimo konserwatywnych poglądów na sztukę, szacunkiem darzył twórczość Wyspiańskiego.

Polecamy również:

  • Artur Górski Młoda Polska - opracowanie

    „Młoda Polska” to cykl artykułów Artura Górskiego, publikowanych w krakowskim „Życiu” w 1898 roku. Cykl ów był jednym z najwcześniejszych wystąpień programowych nowej epoki, która od niego właśnie wzięła swoją nazwę. Więcej »

  • Czasopisma Młodej Polski

    Wraz z coraz większą popularnością i dostępnością prasy rosła jej rola w życiu kulturalnym. Przełom pozytywistyczny dokonał się właśnie na łamach gazet. Dziennikarze i publicyści stali się pełnoprawnymi członkami artystycznej elity. Na rynku pojawiają się pierwsze pisma w całości poświęcone sztuce. Więcej »

  • Krytyka literacka i teatralna Młodej Polski

    W krytyce literackiej prądy młodopolskie pojawiły się nieco później niż w sztuce i w dużej mierze przeszły bez echa, m.in. ze względu na dużą ilość tego rodzaju publikacji. Jak zwraca uwagę Maria Podraza-Kwiatkowska, poziom krytyki literackiej był w tej epoce wysoki. Tworzyli ją zarówno dziennikarze,... Więcej »

  • Bohema (cyganeria artystyczna) - definicja, przedstawiciele, charakterystyka

    Cyganeria (bohema) oznacza środowisko artystyczne i towarzyskie życie przedstawicieli świata sztuki. Słowo wywodzi się z języka francuskiego – „la boheme” to dosłownie mieszkaniec Czech, chodzi jednak o określenie Cyganów, czyli ludzi wolnych, nieposiadających stałego miejsca zamieszkania,... Więcej »

  • Młodopolskie kawiarnie - ośrodki życia literacko-artystycznego - Zielony Balonik

    W okresie Młodej Polski narodziło się nowe zjawisko określane mianem życia literackiego albo –  szerzej – artystycznego. I choć w każdej epoce artyście wiedli życie towarzyskie, w tym okresie przybrało ono szczególne formy i nabrało wyjątkowego znaczenia. Życie artystyczne skupiało się... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 4 =
Ostatnio komentowane
1Tm 3:15 "Gdybym jednak się opóźniał, będziesz już wiedział, jak należy zachowywa...
• 2022-10-03 20:33:03
.
• 2022-10-03 19:04:42
Super
• 2022-10-03 17:32:47
Przydały mi się te choroby
• 2022-10-02 10:10:41
Super przydało mi się to do zadania z Religii
• 2022-09-29 12:48:27