Impresjonizm zrodził się w malarstwie, gdzie był próbą uchwycenia na płótnie ulotnego wrażenia. Później nurt ten rozprzestrzenił się na inne dziedziny sztuki i znalazł zwolenników także na gruncie literatury. Podobnie jak w malarstwie, podstawowym dążeniem impresjonistów było zatrzymanie chwili, oddanie zmysłowych wrażeń.
W liryce przejawiał się we wzmożonej nastrojowości, plastycznym oddawaniu stanów psychicznych, na ogół była to melancholia lub zniechęcenie. Manifestem impresjonistów stała się „Sztuka poetycka” Paula Verlaine`a. Częstym zabiegiem była synestezja, czyli łączenie wrażeń wzrokowych, słuchowych, zapachowych i dotykowych.
Zobacz nasza gazetkę szkolną: Młoda Polska – literatura i filozofia
Podmiot liryczny pozostawał bierny wobec otaczających go doznań zmysłowych, oddawał pełnię wrażeń, nie starając się na nie wpływać. Jego postawa była receptywna, poddawał się działaniu chwili i starał się ją uwiecznić w słowach. Impresjoniści oddawali zmienność otaczającego ich świata, grę świateł, chaos natury, przypadkowość zdarzeń. Ten pozorny bezład ujmowali w jednolitą nastrojowo całość.
Stany emocjonalne często oddawano za pośrednictwem opisu pejzażu. W polskiej poezji szczególnym powodzeniem cieszyły się krajobrazy tatrzańskie (Kazimierz Przerwa-Tetmajer „Melodia mgieł nocnych”, Jan Kasprowicz „Krzak dzikiej róży w ciemnych smreczynach”).
W powieści impresjonizm również przejawiał się w psychizacji przyrody i oddawaniu wrażeń zmysłowych. Ponadto przyczynił się do rozluźnienia kompozycji, która odchodziła od ścisłego układu przyczynowo-skutkowego na rzecz tzw. „zespołu scen” luźno ze sobą powiązanych. W niektórych przypadkach powodowało to niejednoznaczność portretów psychologicznych bohaterów („Próchno”, „Ozimina” Wacława Berenta).
Także na gruncie dramatu impresjonizm służył wieloznaczności, zarówno w ocenie konfliktu jak i poszczególnych postaci. Posługiwano się też tą techniką w celu osiągnięcia nastroju i wyrażenia subtelnych uczuć. Podobnie jak w prozie, odchodzono od ciągłości akcji zastępując ją ukazaniem istotnych momentów.
Przedstawiciele:
Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé, Maurice Maeterlinck, Detlev von Liliencrol, Antonín Sova, Marcel Proust, Emil Zola, Virginia Woolf, Antoni Czechow, Iwan Turgieniew
W Polsce: Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Maryla Wolska, Stefan Żeromski, Władysław Reymont, Wacław Berent, Jarosław Iwaszkiewicz, Tadeusz Rittner, Stanisław Wyspiański, Lucjan Rydel