Ekspresjonizm w literaturze pojawił się pod koniec XIX wieku, jako reakcja na kryzys polityczno-społeczny, a później też wydarzenia wojenne i rzeczywistość powojenną. Założenia programowe tego nurtu zostały sformułowane na gruncie niemieckim dopiero około roku 1910. Poetyka ekspresjonistyczna określana jest „krzykiem duszy”, wyrazem emocji i wewnętrznych stanów artysty. Poeta miał prawo do pełnej swobody twórczej, forma dzieła literackiego nie miała znaczenia, liczyła się jego siła wyrazu, zmierzanie do absolutu.
Charakterystyczną cechą światopoglądu ekspresjonistycznego było przekonanie o dualistycznej naturze świata. Stąd nieustanne podkreślanie konfliktu między tym, co materialne a tym, co duchowe, między dobrem a złem. Także człowiek uwikłany jest w sprzeczne dążenia, skazany na walkę z ograniczeniami. Ekspresjoniści głosili kryzys wartości moralnych i duchowych. Krytykowali współczesną technokrację i materializm.
Zobacz nasza gazetkę szkolną: Młoda Polska – literatura i filozofia
Przedstawiciele tego nurtu postulują postawę aktywną, żądają od człowieka, by był dumny, silny, walczący. Duży nacisk kładą na wartości moralne. Kreowany przez nich bohater podobny jest do romantycznych herosów, stających do nierównej walki w imię dobra jakiejś zbiorowości.
Imperatyw walki i postrzegania świata jako terenu ścierania się przeciwnych sił prowadził do stosowania wyrazistych środków poetyckich. Artyści chętnie posługiwali się hiperbolą, wykrzyknieniem, deformacją, groteską oraz kontrastem. Często zestawiano tragizm z komizmem, patos z trywialnością, szczęście z cierpieniem, bunt z pokorą. Chętnie odwoływano się do motywów mitologicznych i biblijnych. Język liryczny stał się potoczny, dosadny, pełen epitetów, neologizmów i oksymoronów. Dążono do rytmizacji wiersza.
W literaturze polskiej zapowiedzią tendencji ekspresjonistycznych była twórczość Kasprowicza („Hymny”), Micińskiego („W mroku gwiazd”, „Kniaź Potiomkin”), Przybyszewskiego, Berenta („Ozimina”), Żeromskiego („Róża”). Dopiero później pojawiły się pierwsze teksty programowe zawierające charakterystykę nowego nurtu, publikowano je na łamach „Zdroju” (autorami byli Stanisław Przybyszewski, Jerzy i Witold Hulewiczowie, Emil Zegadłowicz, Jan Stur).
Ekspresjonizm znalazł zwolenników wśród poetów i pisarzy dwudziestolecia, którzy chętnie posługiwali się deformacją i kontrastem, wymienić tu należy: Romana Jaworskiego, Juliusza Kadena-Bandrowskiego, Brunona Schulza, Stanisława Ignacego Witkiewicza, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Juliana Tuwima, Karola Huberta Rostworowskiego.
Przedstawiciele:
Georg Trakl, Else Lasker-Schüler, Georg Heym, Franz Werfel, Bertolt Brecht, Georg Kaiser, Walter Hasenclever, Erns Toller, Reinhard Sorge, Ernst Barlach, Carl Sternheim, Franz Werfel, Max Brod, Leonhard Frank.