Dekadentyzm - definicja, cechy, przedstawiciele

Termin został zaczerpnięty z języka francuskiego, gdzie décadence oznacza schyłek, chylenie się ku upadkowi. Początkowo, czyli jeszcze w XVIII wieku, miał znaczenie pejoratywne, odnosił się bowiem do poezji rzymskiej u schyłku starożytności, która cechowała się pesymizmem, emocjonalizmem i irracjonalizmem. W XIX termin został zaadaptowany przez Theodora Gautiera w przedmowie do „Kwiatów zła” a następnie spopularyzowany prze Anatola Baju, założyciela czasopisma „Le Décadent”. Odnoszono go najpierw do symbolistów francuskich, a następnie szerzej do wszelkich tendencji schyłkowych i pesymistycznych.

U podłoża „choroby wieku” legły poglądy Schopenhauera, Nietzschego i Hartmanna, akcentujące lęk przed śmiercią, wyobcowanie jednostki w świecie zdominowanym przez technikę, kryzys cywilizacji i kultury oraz nastroje katastroficzne. Dekadentyzm to zwątpienie w postęp cywilizacyjny i możliwości poznawcze. Jego przedstawiciele programowo odrzucali wszelkie systemy filozoficzne i naukowe jako niezdolne do wyjaśnienia podstawowych kwestii ludzkiej egzystencji. Z dekadentyzmem łączyła się też niechęć do mieszczańskiego stylu życia, mieszczaństwo stało się symbolem przemian społecznych, upadku kultury, która stała się masowa, tłumienia indywidualizmu i wolności przez powszechnie panujący konwenans. Jan Tomkowski tak charakteryzuje ten światopogląd:

Dekadentom o wiele bliższa była psychologia, nauka biorąca za punkt wyjścia jednostkę ludzką. Niechęć wobec tłumu i otoczenia, przyrody nie wyłączając, prowadziła nieuchronnie do neurotycznego egotyzmu, który Oscar Wilde uznał za nieodłączny element poczucia godności ludzkiej. Ucieczce od rzeczywistości towarzyszy poszukiwanie nowych, wyrafinowanych doznań, niezwykłych przygód intelektualnych. […] Alkohol i opium pozwalają odkrywać nowe światy, wywołują niezwykłe stany psychiczne, najczęściej okazują się jednak lekarstwem na smutek i nudę.
    
„Choroba wieku” objawiała się przede wszystkim zniechęceniem i poczuciem bezsilności. Jednostka czuje się słaba, niezdolna wpływać na swój los. Poczucie rozpaczy każe szukać ucieczki od świata i własnych ponurych myśli i lęków. Uciekano więc w odmienne stany świadomości osiągane za pomocą różnych używek, przeżycia estetyczne spowodowane tworzeniem i kontemplacją sztuki oraz przeżycia erotyczne. W ten sposób dekadentyzm prowadził do perwersyjnego erotyzmu i skrajnego estetyzmu, skłaniał też do zgłębiania nauk tajemnych m.in. okultyzmu i satanizmu. Porównywano społeczeństwo do żywego organizmu, który po okresie rozwoju starzeje się i zmierza ku śmierci.
    
Dekadentyzm to nie tylko nurt w sztuce, ale przede wszystkim postawa życiowa, manifestowana w prowokacyjny sposób. Tzw. cyganeria artystyczna obnosiła się ze niechęcią do schematycznych zachowań, negowano uświęcone wartości jak rodzina czy religia, łamano konwenanse, wywoływano skandale nieobyczajnym zachowaniem, ekstrawaganckim sposobem zachowania i ubierania się, gardzono dobrami materialnymi i mieszczańską zapobiegliwością.
    
W Polsce termin dekadentyzm pojawił się raczej późno, bo dopiero w połowie lat osiemdziesiątych XIX wieku. Odnoszono się do niego z niechęcią, Górski określił dekadenta jako efekt „rozczarowania do życia społecznego i jego typowego produktu tj. do współczesnego filistra”. Nieco później postacie dekadentów kreował Przybyszewski, nadając im rys indywidualności. Bohaterowie obdarzeni ponadprzeciętną inteligencją i wrażliwością na sztukę byli jednocześnie niezdolni do żadnego działania.
    
Znaczenie dekadentyzmu dla dalszego rozwoju sztuki polega między innymi na inspiracji symbolizmu i estetyzmu.

Polecamy również:

  • Przełom antypozytywistyczny

    Zjawisko określane mianem przełomu antypozytywistycznego w rzeczywistości było rozciągniętym w czasie procesem. Pierwsze przejawy kryzysu światopoglądu pozytywistycznego można dostrzec już na początku lat 80. XIX wieku. Zainicjowali go przedstawiciele nauk ścisłych, kwestionujący dotychczasową metodologię badań. Więcej »

  • Artur Schopenhauer - biografia

    Artur Schopenhauer urodził się w Gdańsku w 1788 roku. Jego ojciec Heinrich Floris zajmował się handlem, matka Joanna z domu Trosiener była literatką. Z Gdańska wyemigrowali w 1793 roku, kiedy miasto zostało zajęte przez Prusy. Udali się wówczas do Hamburga. Wolą ojca było, by syn przejął jego interesy,... Więcej »

  • Fryderyk Nietzsche - biografia

    Fryderyk Nietzsche przyszedł na świat w 1844 roku w Röcken. Na jego późniejszy światopogląd duży wpływ miała religia protestancka, w jakiej został wychowywany. Kiedy miał zaledwie 5 lat, stracił ojca i był wychowywany przez kobiety – matkę, babkę, ciotki i siostrę. W następnym roku rodzina... Więcej »

  • Henri Bergson - biografia

    Henri Bergson urodził się w 1859 roku w Paryżu w żydowskiej rodzinie. Jego ojciec, Michał Bergson, był znanym pianistą i kompozytorem, a siostra – Moina Mathers – zasłynęła jako artystka i okultystka. Rodzina Bergsonów początkowo mieszkała w Londynie, Henri od dzieciństwa uczył się więc języka... Więcej »

  • Pesymizm (pogląd filozoficzny i postawa) - definicja, cechy, przedstawiciele

    Pesymizm to postawa ukierunkowana na dostrzeganie negatywnych zjawisk. Koncentrowanie się na ciemnej stronie życia, krytyczna ocena rzeczywistości i brak złudzeń co do przyszłości. Więcej »

Komentarze (3)
Wynik działania 4 + 3 =
werciaxxx
2021-11-13 16:35:20
spoko
złomek3
2019-02-27 09:16:01
fajne
złomek3
2019-02-27 09:15:48
chacha dobry artykuł looool
Ostatnio komentowane
Bardzo przydatne informacje. Przeczytałam z zainteresowaniem.
• 2022-08-13 18:28:30
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25