Scholastyka - definicja, filozofia, historia

Scholastyka to szerokie pojęcie, odnoszące się przede wszystkim do dominującego kierunku chrześcijańskiej filozofii w średniowieczu. Scholastyka obejmowała wiele nurtów, których wspólną cechą było podejmowanie prób wyjaśniania kwestii dotyczących wiary (prawd wiary, dogmatów) za pomocą metod racjonalnych (rozumu), często zaczerpniętych z filozofii antycznej.

Scholastyka to także termin związany z określonym modelem rozumowania (wypracowanym na podstawie dokonań Arystotelesa i Boecjusza) praktykowanym w średniowieczu. Opierała się ona na rozumowaniu dialektycznym, co wiązało się z wyciąganiem wniosków i rozstrzyganiem sprzeczności. Rozpatrywany tekst poddawano więc wnikliwej analizie, która opierała się na dokładnym przeczytaniu (lectio), dyskusji wokół tekstu (disputatio) oraz formułowaniu wniosków (determinatio). Ten sposób rozumowania, jak łatwo można się domyślić, był stosowany przez filozofów związanych ze scholastyką.

Scholastyka – historia. Jej twórcy i najważniejsi przedstawiciele

Alkuin i Piotr z Pizy – pierwszy z nich był mnichem, poetą i filozofem, natomiast drugi zajmował się filologią. Obydwaj działali na dworze Karola Wielkiego. Wnieśli oni nieoceniony wkład w renesans karoliński, w czasie którego powstały szkoły będące później intelektualnym centrum Europy.

Jan Szkot Eriugena (810-877) – mnich i uczony działający na dworze Karola II Łysego. Głosił, że między wiarą i rozumem nie ma sprzeczności, a rolą rozumu jest wyjaśnianie wątpliwości.

Lanfrank z Bec (1010-1089) – arcybiskup Canterbury, który w swoich poglądach przyznawał pierwszeństwo wierze, jednak twierdził, iż drogą rozumową można ją potwierdzać. Uważał, że dialektyka może być metodą poznawczą w teologii.

 Anzelm z Canterbury/ commons.wikimedia.org
 Pieczęć Anzelma z Canterbury/ commons.wikimedia.org

Anzelm z Canterbury (1033-1109) – jeden z Doktorów Kościoła, uważany dzisiaj za twórcę scholastyki. Głosił on tzw. wiarę poszukującą zrozumienia, co w praktyce oznaczało, że wiara łączy się z rozumem. Zalecał, by podczas czytania Pisma Świętego jego tekst interpretować właśnie za pomocą rozumu.

Anzelm z Laon (?-1117) – jeden z prekursorów badań hermeneutycznych nad Biblią. Nauczyciel wielu filozofów, m.in. Piotra Abelarda.

Piotr Abelard (1079-1142) – był głównie filozofem. Wypracował metodę wyjaśniania prawd wiary, która oparta była na analogiach i podobieństwach. Jego sposób stanowił innowację, lecz nie udało mu się uniknąć sprzeczności z nauką Kościoła.

Albert Wielki (1193/1205-1280) – Doktor Kościoła, który jako pierwszy dostrzegł różnice między metodologią nauk przyrodniczych a metodologią teologii. W filozofii Arystotelesa dostrzegał możliwość pogodzenia prawd wiary i prawd nauk przyrodniczych.

Roger Bacon (1214-1292) – dzisiaj uchodzi za jednego z pierwszych empirystów w historii nauki. Daleki był od spekulatywnego rozpatrywania problemów, wolał udowadniać rozmaite tezy na podstawie badań eksperymentalnych.

Święty Tomasz z Akwinu (1225-1274) – on także uważał rozum za niezbędny w religijnych poszukiwaniach. Stworzył metody rozumowego udowadniania istnienia Boga, zwane także pięcioma drogami św. Tomasza.

Jan Duns Szkot (1266-1308) – wybitny logik, filozof i teolog. To on stworzył prawo, w myśl którego logika nie toleruje sprzeczności. Był także autorem szkotyzmu, czyli filozofii łączącej odrębne nurty: platońsko-augustiański z tomistyczno-arystotelesowskim.

Scholastyka – założenia (najważniejsze)

Scholastyka zakładała niepodważalność dogmatów. Głosiła także, że istnieje możliwość potwierdzenia ich za pomocą rozumowania. Dążyła przy tym do systematyzowania wiedzy.

Zwolennicy scholastyki uważali, że Pismo Święte należy wyjaśniać przez pryzmat rozumu. Scholastyka była więc nurtem opozycyjnym do średniowiecznego mistycyzmu, koncentrującego się na kontemplacyjnym postrzeganiu prawd wiary.

Dalszy rozwój scholastyki

Scholastyka była nurtem umysłowym posługującym się bardzo ścisłą i sztywną metodą postępowania. Właśnie to doprowadziło na przestrzeni wieków do spadku jej popularności. Jednakże później (tj. w XIX w.) doszło do odrodzenia się scholastyki w postaci neoscholastyki (neotomizmu).

Jednym z jej najważniejszych założeń neoscholastyki jest przekonanie, iż metafizyka musi uznawać fakty naukowe.

Polecamy również:

  • Teocentryzm - definicja, przykłady

    Pojęcie „teocentryzm” pochodzi z języka greckiego i jest zlepkiem dwóch słów: Theos (Bóg) oraz centrum (środek). Często parafrazuje się je jako: „ukierunkowany na Boga”. Najprościej można rozumieć teocentryzm jako pogląd, w myśl którego to właśnie Bóg... Więcej »

  • Augustynizm - definicja, założenia, przedstawiciele

    Augustynizm lub augustianizm to doktryna filozoficzna, która zapoczątkowana została przez św. Augustyna z Hippony (354-430). Przez długie lata augustianizm był oficjalną filozofią Kościoła katolickiego. Więcej »

  • Tomizm - definicja, filozofia, przedstawiciele

    Tomizm jest systemem filozoficznym, którego podstawę stanowią poglądy św. Tomasza z Akwinu (1225-1274). Ten wybitny Doktor Kościoła w swoich myślach łączył dokonania Arystotelesa z filozofią arabską oraz religią chrześcijańską. Tomizm często określa się jako filozofię maksymalistyczną (jej celem jest... Więcej »

  • Franciszkanizm - definicja, filozofia, przedstawiciele

    Franciszkanizm to ruch religijno-filozoficzny, który został zapoczątkowany w średniowieczu w XIII w. przez św. Franciszka z Asyżu. Franciszkanizm zerwał z dominującym w średniowieczu obrazem Boga-surowego Sędziego. Święty Franciszek koncentrował się raczej na pokazaniu Go jako sprawcy dobra istniejącego na... Więcej »

  • Wizja Boga, świata i człowieka w literaturze średniowiecznej

    Średniowiecze to okres w historii ludzkości, który trwał od 476 r. n.e. do – jak przyjmuje się według jednej z teorii – 1492 r. Na przestrzeni dziesięciu stuleci wykształcił się określony światopogląd, często negatywnie oceniany przez późniejsze epoki (głównie renesans i oświecenie). Więcej »

Komentarze (2)
Wynik działania 4 + 1 =
Kubek
2023-09-22 15:06:17
Bardzo dobry
Scholastyka
2023-02-05 19:16:03
Ok
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
"Mianem libertarianizmu zwykło się nazywać najbardziej radykalny nurt liberalizmu." No...
• 2024-03-01 10:11:23
kys(keepurselfsafe)
• 2024-02-28 14:36:21
Super i MEGA pomocne!
• 2024-02-28 10:18:34
joł joł jowisz najwiekszy olbrzym gazowy 5 od słonca na pewno nie przeoczysz choć mooj...
• 2024-02-27 14:59:44
Ok
• 2024-02-27 09:29:45