Teocentryzm - definicja, przykłady

 

Pojęcie „teocentryzm” pochodzi z języka greckiego i jest zlepkiem dwóch słów: Theos (Bóg) oraz centrum (środek). Często parafrazuje się je jako: „ukierunkowany na Boga”. Najprościej można rozumieć teocentryzm jako pogląd, w myśl którego to właśnie Bóg stanowi początek i koniec wszystkiego. To On jest punktem odniesienia ludzkich myśli i działań, przez Jego pryzmat należy je oceniać i wartościować.

Teocentryzm nie został wypracowany przez chrześcijańskich myślicieli. W obecność jakiejś siły sprawczej, która regulowałaby istnienie świata, wierzyli już starożytni filozofowie – m.in. Platon, który poszukiwał „pierwszej przyczyny” lub Arystoteles głęboko wierzący w „pierwszego poruszyciela”.

Okresem, w którym teocentryzm wywierał największy wpływ na ludzi, było średniowiecze. Postawa ta, uznająca Boga za najwyższą wartość, przez długi czas wpływała na kształt świata i określała relacje międzyludzkie, właściwie – regulowała każdy aspekt życia.

Średniowieczna filozofia nieustannie dążyła do lepszego poznania Boga i zgłębienia Jego tajemnic (w taki sposób, jak pozwalał na to rozum). Wszystkie ówczesne systemy myślowe (np. scholastyka, augustynizm, tomizm) przyjmowały istnienie Boga za pewnik. Sztuka średniowieczna także stanowi potwierdzenie ówczesnego teocentryzmu. Niemal wszystkie wytwory rąk ludzkich ofiarowane były Bogu. Literatura, malarstwo i rzeźba przedstawiały sceny sakralne oraz postaci świętych. Również architektura (szczególnie gotyk) pełniła funkcje religijne.

Sfera polityczna także przesiąknięta była światopoglądem teocentrycznym – św. Tomasz z Akwinu napisał:

(…) Mówiliśmy już, że stworzenia umysłowe są wyższe od pozostałych stworzeń, a zatem przez stworzenia umysłowe Bóg rządzi wszystkimi innymi. Ponadto ponieważ wśród samych stworzeń umysłowych jedne są wyższe od innych, przez wyższe z nich Bóg rządzi niższymi (…).

Cytat ten, pochodzący z „Sumy teologicznej”, w najpełniejszy sposób oddaje hierarchiczność średniowiecznych społeczeństw; oczywiście tych egzystujących w obrębie kultury łacińskiej.

Do najważniejszych przedstawicieli światopoglądu teocentrycznego należeli m.in. Filon z Aleksandrii (filozof grecko-żydowski), św. Augustyn, św. Tomasz z Akwinu.

Hans Memling Sąd Ostateczny
Hans Memling „Sąd Ostateczny” - fragment

Polecamy również:

  • Augustynizm - definicja, założenia, przedstawiciele

    Augustynizm lub augustianizm to doktryna filozoficzna, która zapoczątkowana została przez św. Augustyna z Hippony (354-430). Przez długie lata augustianizm był oficjalną filozofią Kościoła katolickiego. Więcej »

  • Tomizm - definicja, filozofia, przedstawiciele

    Tomizm jest systemem filozoficznym, którego podstawę stanowią poglądy św. Tomasza z Akwinu (1225-1274). Ten wybitny Doktor Kościoła w swoich myślach łączył dokonania Arystotelesa z filozofią arabską oraz religią chrześcijańską. Tomizm często określa się jako filozofię maksymalistyczną (jej celem jest... Więcej »

  • Franciszkanizm - definicja, filozofia, przedstawiciele

    Franciszkanizm to ruch religijno-filozoficzny, który został zapoczątkowany w średniowieczu w XIII w. przez św. Franciszka z Asyżu. Franciszkanizm zerwał z dominującym w średniowieczu obrazem Boga-surowego Sędziego. Święty Franciszek koncentrował się raczej na pokazaniu Go jako sprawcy dobra istniejącego na... Więcej »

  • Scholastyka - definicja, filozofia, historia

    Scholastyka to szerokie pojęcie, odnoszące się przede wszystkim do dominującego kierunku chrześcijańskiej filozofii w średniowieczu. Scholastyka obejmowała wiele nurtów, których wspólną cechą było podejmowanie prób wyjaśniania kwestii dotyczących wiary (prawd wiary, dogmatów) za... Więcej »

  • Wizja Boga, świata i człowieka w literaturze średniowiecznej

    Średniowiecze to okres w historii ludzkości, który trwał od 476 r. n.e. do – jak przyjmuje się według jednej z teorii – 1492 r. Na przestrzeni dziesięciu stuleci wykształcił się określony światopogląd, często negatywnie oceniany przez późniejsze epoki (głównie renesans i oświecenie). Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 4 + 2 =
beniu
2018-01-09 15:30:29
fajne
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
zajefajne
• 2024-06-12 14:00:02
q
• 2024-06-10 20:15:55
ok
• 2024-06-05 13:52:17
nadal nie umiem tego napisać
• 2024-06-04 10:48:42
Mógłby być jeszcze do tego cały utwór napisany.
• 2024-06-03 19:41:43