Średniowiecze - charakterystyka epoki (ramy czasowe, nazwa, filozofia) - strona 3

mają problemy z ustaleniem autorstwa. Pewne jest jednak to, że Anonim zapoczątkował tradycję pisania kroniki dziejów Polski, którą później kontynuowali Wincenty Kadłubek i Jan Długosz. Najwięcej fantazji literackiej miał Kadłubek, który umieścił w swojej kronice wiele czysto fikcyjnych wydarzeń, jak na przykład rzekome walki potomków Polaków z Aleksandrem Macedońskim. Jednakże wszyscy trzej kronikarze wykazywali się nieprzeciętnym talentem literackim.

W średniowieczu znakomicie rozwijała się literatura religijna. Oprócz „Bogurodzicy” liryka polska może pochwalić się „Lamentem Świętokrzyskim” (znanym także pod tytułem „Żale Matki Bożej pod krzyżem”). Pierwszym zabytkiem prozatorskim w języku polskim były natomiast „Kazania Świętokrzyskie” datowane na wiek XIII lub XIV.

„Legenda o św. Aleksym” – przynależąca do literatury hagiograficznej, a tym samym religijnej –  jest przykładem polskiej wersji parenezy, jest w niej bowiem prezentowany wzór życia ascetycznego, którego nośnikiem według autora tekstu był św. Aleksy. Oprócz tego istniało kilka utworów, które prezentowały średniowieczną ars bene moriendi, czyli sztukę dobrego umierania. W średniowieczu tworzone były swego rodzaju podręczniki, z których prawowierni chrześcijanie mogli dowiedzieć się, co zrobić, by jak najlepiej przygotować się na swój koniec. Do tego typu literatury zalicza się „Rozmowę mistrza Polikarpa ze Śmiercią”.

Na terenie średniowiecznej polski rozwijał się także dramat liturgiczny („Processio in Ramis Palmarum”, „Visitatio Sepulchri”) oraz misterium („Historya o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim” Mikołaja z Wilkowiecka).

6. Architektura i rzeźba średniowieczna

W architekturze średniowiecznej wyróżnia się dwa główne style: romański i gotycki. Charakterystyczne dla obu jest podporządkowanie rzeźby architekturze. Oczywiście, w każdym z nich wygląda to inaczej, jednak – zasadniczo – wymienione sztuki są od siebie zależne, przy czym pierwszeństwo w średniowieczu przyznane zostało bezapelacyjnie architekturze.

Styl romański trwał w Europie do wieku XIII. Jego najczęstszym przykładem, tak jak w przypadku gotyku, jest budownictwo sakralne. Kościoły wówczas miały kształt prostych i, w odczuciu obserwatora, „ciężkich” brył, takich jak: prostopadłościany, walce czy ostrosłupy. Grube mury, wąskie okna, masywne wieże mogły służyć także jako schronienie w czasie potencjalnego najazdu. Elementy architektoniczne (portale, kapitele) ozdabiano rzeźbami. Najczęściej były to kamienne płaskorzeźby o tematyce religijnej.

W połowie XII wieku pojawił się styl gotycki. Jego najpiękniejszym wyrazem są gotyckie katedry o monumentalnych rozmiarach. Zerwano z ociężałością romańskich budowli, a architektura stała się wyrazicielką ducha epoki. Gotyckie budowle miały kierować duszę ku Bogu, dlatego ich główną zasadą konstrukcyjną było stosowanie linii pionowych, tak, by uzyskać lekkość i strzelistość. Kilka rozwiązań konstrukcyjnych, takich na przykład jak łuki przyporowe, pozwoliło na wkomponowanie w ściany katedr ogromnej ilości witraży. Ściany nie musiały już przede wszystkim dźwigać ciężaru budowli, dlatego ich powierzchnia mogła zostać wykorzystana dla celów artystycznych.

Charakterystyczne dla tej architektury są także ostre łuki, które łatwo można dostrzec w oknach każdej gotyckiej katedry, oraz sklepienie krzyżowo-żebrowe.

Rzeźba gotyku stopniowo uniezależniała się od elementów architektonicznych, choć nie znaczy to, iż całkowicie uwalnia się od architektury. Płaskorzeźby powoli zamieniają się w rzeźby wolnostojące. Można ten proces zaobserwować na przykładzie gotyckich ołtarzy (ołtarz Wita Stwosza w kościele mariackim w Krakowie), jednak rzeźba nadal pozostaje w obrębie murów gotyckich budowli i spełnia przede wszystkim funkcje religijne.

7. Malarstwo średniowieczne

Giotto, Lamentacja
Giotto „Lamentacja” (ok. 1304)

 

W malarstwie tego okresu bardzo popularne były miniatury. Był to rodzaj ilustracji do rękopisów pracowicie kopiowanych w średniowiecznych klasztorach. Kopiści mieli często zacięcie artystyczne, więc ozdabiali przepisywany przez siebie tekst.

Postaci na miniaturach sprawiają najczęściej wrażenie płaskich, czego przyczyna tkwi w tym, iż artyści nie znali jeszcze perspektywy. Oczywiście tematem przedstawień są wątki zaczerpnięte z Biblii lub hagiografii. Jednym z najsłynniejszych malarzy średniowieczna jest z pewnością Giotto di Bondone. Bardzo znane i cenione są jego freski przedstawiające św. Franciszka z Bazyliki św. Franciszka w Asyżu.

Polecamy również:

  • Wincenty z Kielczy - biografia, twórczość

    O Wincentym z Kielczy wiemy, że urodził się przed rokiem 1200, a zmarł po 1261 w Krakowie. Był polskim poetą tworzącym głównie po łacinie. Jest również autorem licznych kompozycji, a także hagiografii. Należał do zakonu dominikanów. Więcej »

  • Jacopone da Todi - biografia, twórczość

    Włoski poeta urodzony w  Todi w 1230 roku. Był również autorem pieśni duchowych i traktatów psychologicznych. Tworzył zarówno w języku włoskim, jak i po łacinie. Więcej »

  • Walther von der Vogelweide – biografia, twórczość

    Tworzył utwory liryczne o tematyce miłosnej, politycznej (sławił w nich m.in. króla Sycylii Fryderyka). Chętnie posługiwał się formą poezji moralizatorskiej komentując bieżące wydarzenia polityczne (pierwsze tego typu utwory powstały po 1198 roku po śmierci Henryka IV, gdy inni rywalizowali o tron –... Więcej »

  • Mikołaj z Wilkowiecka - biografia, twórczość

    Przyjmuje się, ze urodził się około roku 1524 we wsi o nazwie Wilkowiecko. Zmarł w Wieluniu 15 sierpnia 1601.  Był zakonnikiem a przy tym poetą i tłumaczem oraz autorem pism o treści religijnej. Pełnił funkcję prowincjała paulinów na Jasnej Górze (od roku 1580). Więcej »

  • Legenda o Kraku i Wandzie – streszczenie i opracowanie

    Akcja legendy rozgrywa się w Krakowie, w którym znajdował się zamek króla Kraka. W jego pieczarze zamieszkał smok, który niszczył okolicę i pożerał trzodę. Król postanowił unicestwić bestię i w tym celu wezwał do siebie Skubę. Więcej »

Komentarze (3)
Wynik działania 2 + 4 =
Pecha
2019-10-15 17:36:04
konstantynopol został chyba zdobyty przez Osmanów a nie krzyżowców
ATEŃCZYKK9
2016-02-23 15:57:25
bardzo ładnie
ATEŃCZYK9
2015-11-02 15:44:44
SŁABE NIEPOLECAM
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
Co za wstyd pomyśleć, że ja nie istnieje.
• 2024-04-12 15:30:23
supier
• 2024-04-11 18:27:13
bardzo pomocne
• 2024-04-09 17:22:24
Bardzo przydatne!
• 2024-03-24 16:49:06
Dziękujemy. Przydało się nam na historię podczas sprawdzianu. ;)
• 2024-03-21 18:20:09