Ballady i romanse - intepretacja i znaczenie cyklu

Znaczenie „Ballad i romansów” na tle polskiego romantyzmu

Wydanie „Ballad i romansów” Adama Mickiewicza w 1822 uważa się za symboliczny początek romantyzmu w Polsce. To właśnie w tym zbiorze utworów poeta zawarł program poetycki nowej estetyki, wyznaczając wzór do naśladowania dla innych twórców epoki. Istotne znaczenie miało tu sięgnięcie po sam gatunek ballady, czyli gatunek o rodowodzie średniowiecznym, który nie mieści się w ramach klasycystycznych rygorów formalnych, ponieważ łączy w sobie cechy trzech rodzajów literackich: epiki, liryki i dramatu. Ponadto konstytutywne cechy ballady takie, jak tajemniczy nastrój, sensacyjna fabuła, obecność elementów ludowych i fantastycznych stanowi kwintesencję romantycznego światopoglądu.

„Ballady i romanse” są manifestem wiary w istnienie rzeczywistości metafizycznej i jednocześnie pełnią funkcję manifestu sztuki stawiającej wyżej intuicję i emocjonalność niż klasyczną harmonię i doskonałość formalną.

O tym, że cykl Mickiewicza został świadomie pomyślany jako inicjacja idei romantycznych świadczy kompozycja zbioru. „Ballady i romanse” otwiera bowiem utwór „Pierwiosnek”, którego sam tytuł jest symbolicznym wskazaniem, że mamy tu do czynienia z nową drogą w poezji. Kolejny tekst to natomiast programowa ballada „Romantyczność”, która stanowiła głos Mickiewicza w polemice romantyków z klasykami. Starzec występujący w utworze,  okazujący sceptycyzm wobec wyznań Karusi, to Jan Śniadecki, autor słynnego wystąpienia „O pismach klasycznych i romantycznych”, które stanowiło ostrą krytykę sztuki romantycznej.

Forma ballady, w kształcie wyznaczonym przez Mickiewicza, podlegała w romantyzmie częstemu naśladownictwu. Można tu wymienić twórców takich, jak Słowacki, Jan Czeczot czy Roman Zmorski.

Ogólna interpretacja cyklu

W „Balladach i romansach” należy zwrócić uwagę przede wszystkim na specyficzną konstrukcję narracji, świata przedstawionego i postaci literackich. Otóż zbiór ten nie posiada jednego narratora, ale operuje wieloma „opowiadaczami” w zależności od tego, co poeta chce wydobyć z konkretnego obrazu. Narratora „Romantyczności” często utożsamia się np. z samym Mickiewiczem, który solidaryzując się z uczuciami Karusi, jednocześnie odrzuca racjonalny światopogląd starca. Mówi on bowiem: „

I ja to czuję, i ja tak wierzę
Płaczę i mówię pacierze.

Tym samym ballada ta zyskuje wymiar tekstu programowego. W innych utworach jednak narratorem nie jest poeta-autor cyklu, ale często mamy do czynienia z anonimowym obserwatorem, który opowiada o tym, co mu się przydarzyło, nie potrafiąc jednocześnie wytłumaczyć do końca swojego doświadczenia, np. w „Rybce” mówi on:

Choć powiem, nikt nie uwierzy.

Istotną cechą obu kreacji jest natomiast fakt, że narrator nie jest wszechwiedzącym opowiadaczem i podobnie jak odbiorca, nie jest wtajemniczony we wszystkie szczegóły historii. Wchodzi on w swoistą rolę detektywa, na którego wszędzie mogą czekać niesamowite niespodzianki. W ten sposób narracja przyczynia się do kreacji atmosfery tajemnicy i wykorzystuje elementy grozy. Odbiorca musi pozostawać czujny na drugie oblicze rzeczywistości, które może się ujawnić w każdej chwili.

Świat przedstawiony ma więc konstrukcję niejako dwuwarstwową: jest tu rzeczywistość widzialna, ale jest też ukryta strona świata, sprzeczna z prawidłami potocznej logiki. Tym samym regułom podlegają postaci literackie. Dlatego jezioro Świteź w balladzie o tym samym tytule może na swoim dnie skrywać zatopione miasto, piękna dziewczyna okazuje się przywodzącą młodzieńców do zguby rusałką („Świtezianka”), a rybka jest zaklętą panną, która nie mogła znieść swojej hańby („Rybka”).

Współistnienie ze sobą tych dwóch planów „Ballad i romansów”, a więc realnego i fantastycznego jest motywowane przez Mickiewicza czerpaniem motywów z folkloru. W świetle ludowego światopoglądu niezwykłe wydarzenia przedstawiane w poszczególnych fabułach nie tylko stają się bardziej prawdopodobne, ale też zyskują wymiar moralistyczny. Okazuje się, że opowieści umieszczone w zbiorze mają bawić odbiorcę, ale również dostarczać mu wzorców postępowania.

Naczelnym przesłaniem dydaktycznym „Ballad romansów” jest twierdzenie: „nie masz winy bez kary” (wypowiedziane przez pustelnika z utworu „Lilie”), a więc przekonanie, że w świecie istnieje określony porządek, którego naruszenie zawsze pociąga za sobą konsekwencje. Sprawiedliwość może wymierzyć tu zdradzona kochanka, ale też sama natura, jak w balladzie „Lilije”, gdzie zbrodnicza „pani” została pochłonięta przez rozstępującą się ziemię.


Polecamy również:

  • Romantyczność - interpretacja i analiza ballady

    Główną bohaterką ballady „Romantyczność” jest obłąkana dziewczyna, Karusia, która twierdzi, że rozmawia ze swoim zmarłym narzeczonym Jaśkiem. Utwór został skonstruowany na zasadzie opozycji dwóch różnych interpretacji zachowania tej postaci. Balladę otwiera głos... Więcej »

  • Świteź - interpretacja i analiza ballady

    Ballada „Świteź” został skonstruowana przez Mickiewicza na zasadzie szkatułkowej. Polega ona na tym, że opowieść jednej postaci zawiera się w historii innego bohatera. W tym wypadku opowiadanie narratora o wyprawie pana Płużyn uruchamia opowiadanie wyłowionej z wody dziewczyny. W ten sposób... Więcej »

  • Świtezianka - interpretacja i analiza ballady

    Tematyka „Świtezianki” koncentruje się wokół problemu męskiej zdrady. Pospolita historia o młodzieńcu, który nie potrafi dokonać wierności ukochanej, została przez Mickiewicza przeniesiona w realia ludowe i wyposażona w aurę tajemniczości, a nawet tragizmu. Postaci występujące w balladzie... Więcej »

  • To lubię - interpretacja i analiza ballady Adama Mickiewicza

    Ballada „To lubię” jest utworem wykorzystującym elementy poetyki grozy i romantycznej frenezji. Ujawniają się one nie tylko na poziomie fabuły tekstu, ale również w samej konstrukcji świata przedstawionego. Warto zauważyć, że balladę poprzedza wiersz „Do przyjaciół”, w... Więcej »

  • Lilije - interpretacja i analiza ballady Adama Mickiewicza

    Ballada „Lilie” nosi podtytuł „Z pieśni gminnej”. Mickiewicz wskazuje więc na folklor jako główne źródło inspiracji do napisania tekstu. Temat owej pieśni, czyli historię o „pani, która zabiła pana” wykorzystał później również Roman Zmorski w... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 1 + 2 =
Ostatnio komentowane
Ciekawe
• 2022-12-08 15:17:01
Śkad wziął się taki wynik?
• 2022-12-05 21:24:47
Ok
• 2022-12-05 13:53:43
ok
• 2022-12-02 16:29:38
dzięki
• 2022-11-28 16:21:19