Świteź - interpretacja i analiza ballady

Kompozycja szkatułkowa

Ballada „Świteź” została skonstruowana przez Mickiewicza na zasadzie szkatułkowej. Polega ona na tym, że opowieść jednej postaci zawiera się w historii innego bohatera. W tym wypadku opowiadanie narratora o wyprawie pana Płużyn uruchamia opowiadanie wyłowionej z wody dziewczyny. W ten sposób Mickiewicz buduje warstwową koncepcję czasu, która współgra z semantyką ballady. Okazuje się bowiem, że za jedną zdartą maską rzeczywistości kryje się kolejna zasłona, a docieranie do ostatecznego sensu wymaga od człowieka wewnętrznego wysiłku.

Racjonalizm i irracjonalizm

Dzięki zastosowaniu kompozycji szkatułkowej, a także sugestywnego opisu przyrody w początkowej partii tekstu świat przedstawiony ballady zostaje zorganizowany na zasadzie zjednoczenia przeciwieństw: elementów racjonalnych i irracjonalnych. Mamy więc do czynienia zarówno z dwoma jeziorami (w dzień i w nocy), jak i z dwiema grupami bohaterów: realnych (pan Płużyn i jego drużyna) oraz fantastycznych (dziewczyna zamieszkująca jezioro). Ballada pokazuje zatem, że świat składa się niejako z dwóch płaszczyzn: racjonalnej i duchowej, a obie wzajemnie się przenikają i w każdej chwili z za rozumowego oblicza świata może wyjrzeć jego druga strona.
 

Narrator-detektyw

Istotną funkcję w balladzie pełni konstrukcja narratora. Nie jest to bowiem osoba wtajemniczona w rzeczywistość transcendentną, ale patrząca na wszystko z dystansem. Narrator nie kryje zatem swojego lęku i rozterek, jakie budzi w nim historia Świtezi:

Drżę cały, kiedy bają o tym starce,
I strach wspominać przed nocą.

Mimo tych uczuć narrator chce poznać tajemnicę jeziora i wchodzi w rolę detektywa, uczestnicząc w eksploracji wód przez pana Płużyn.

Potęga natury

Głównym sensem ballady jest przekonanie o metafizycznej sile natury. Tajemnica, która kryje się na dnie jeziora to prawda o potędze przyrody. Mamy tu do czynienia z motywem winy i kary: Rusini, którzy napadają na bezbronne miasto, zostają ukarani śmiercią, a kobiety unikają hańby i samobójstwa. Ważne jest jednak to, że narzędziem wymierzenia sprawiedliwości jest sama natura. Co więcej, okazuje się ona siłą ambiwalentną i przerażającą. Z jednej strony przywraca naruszony porządek świata, ale z drugiej jej pośrednimi ofiarami stają się niewinne osoby.

Logika działania natury odbiega więc od logiki klasycznej. Jezioro Świteź staje się pułapką dla wszystkich śmiałków, którzy chcieliby poznać jego tajemnicę. Ballada stanowi więc również ostrzeżenie przed nieprawidłową motywacją poznawczą. Dziewczyna mówi bowiem wyraźnie:

(...) godna kary jest ciekawość pusta.

W historii o Świtezi nie chodzi zatem o zabawianie czytelników opowieścią grozy, ale o odkrycie praw rządzących rzeczywistością.

Polecamy również:

  • Świteź - streszczenie

    Akcja ballady „Świteź” rozgrywa się w Płużynach, na Litwie, nieopodal Nowogródka. Świteź to olbrzymie jezioro, o którym krążą różne legendy, ponieważ w nocy słychać tam kobiece krzyki i odgłosy wojny, a nad wodami unosi się ogień i dym. Pan Płużyna postanowił zbadać tajemnice... Więcej »

  • Świteź - plan wydarzeń i bohaterowie

    1. Wyprawa dziedzica Płużyn na wody jeziora Świteź w celu zbadania jego tajemnic2. Wyłowienie z wody pięknej dziewczyny3. Historia opowiedziana przez kobietę. Więcej »

  • Świteź - opis przyrody w balladzie Adama Mickiewicza

    Opis przyrody w balladzie „Świteź” po pierwsze kreuje atmosferę tajemniczości i stanowi ekspozycję wydarzeń, które mają być przedmiotem opowieści. Narrator tekstu poświęca wiele miejsca na dokładne odtworzenie topografii miejsca w okolicy Nowogródka. Zwraca uwagę, że aby poznać naturę... Więcej »

  • Świteź - treść ballady

    Ktokolwiek będziesz w Nowogródzkiej stronie,Do Płużyn ciemnego boruWjechawszy, pomnij zatrzymać twe konie,Byś się przypatrzył jezioru. Świteź tam jasne rozprzestrzenia łona,W wielkiego kształcie obwodu,Gęstą po bokach puszczą oczerniona,A gładka jak szyba lodu. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 2 + 5 =
Ostatnio komentowane
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54
Jest ok
• 2022-07-06 16:31:40