Ballady i romanse - opracowanie (geneza, cechy gatunkowe, motywy)

Geneza „Ballad i romansów”

„Ballady i romanse” były centralnym elementem wydanego w roku 1822 I tomu „Poezyj”. Tom ten stał się manifestem romantyzmu.

Programowy utwór Mickiewicza to ballada pt.: Romantyczność”. Pierwsza jej wersja powstała prawdopodobnie między 10 a 22 stycznia 1821 roku, o czym wiemy z listu, jaki napisał Mickiewicz do Józefa Jeżewskiego. Do dziś zachowały się rękopisy ballady, jakie poeta przesyłał swoim wileńskim przyjaciołom z prośbą o lekturę i opinię.

Większość ballady z tomu „Poezyj” powstała podczas pobytu Mickiewicza w Wilnie i Kownie. W wierszach tych widoczny jest wpływ uczucia, jakim Mickiewicz darzył wówczas Marylę Wereszczakównę. Przez teksty przebija rozgoryczenie i rozczarowanie poety, który nie mógł poślubić Maryli, ponieważ spotkał się ze sprzeciwem jej matki.

Niebagatelne znaczenie dla powstania „Ballad i romansów” miała fascynacja Mickiewicza przyrodą wileńską i kowieńską. Znajduje ona wyraz w niemal we wszystkich balladach, w których przyroda pełni niezwykle istotną rolę.

Inspiracją dla złożenia tomu musiała być również wpajana Mickiewiczowi od dziecka tradycja ludowa, podania i legendy oraz elementy folkloru i wiejskiego światopoglądu.

Cechy gatunkowe „Ballad i romansów”

Ballada jako gatunek to pieśń o charakterze epicko-lirycznym, nasycona pierwiastkami dramatycznymi – jest ona tworem synkretycznym. Romantyczna ballada charakteryzuje się fabularnością, akcja koncentruje się wokół jednego wydarzenia, często pojawia się w niej narracja.

Wydarzenia rozgrywają się najczęściej na dwóch płaszczyznach: realnej oraz metafizycznej (lub fantastycznej). Postacie ballad są silnie stypizowane. Do liryki zbliża balladę stroficzny układ tekstu oraz refreny.

W „Balladach i romansach” Adama Mickiewicza widoczne są związki z powieścią gotycką. Pośród cech wspólnych dla obu gatunków warto wymienić:

1) wątek kryminalny, niebezpieczeństwo, zagrożenie
2) nagły zwrot akcji, perypetie
3) obecność duchów, zjaw
4) charakterystyczna groźna sceneria i atmosfera (ciemny las, cerkiew, mogiły, księżyc)

Funkcje przyrody w balladach:

W twórczości romantyków przyroda staje się bohaterem równorzędnym obok człowieka. Zostaje obdarzona zdolnością odczuwania i reagowania na mające miejsce zdarzenia.

Elementy ludowości w balladach:

- występowanie wiejskich realiów geograficznych i historycznych,
- występowanie sił nadprzyrodzonych,
- cudowne zdarzenia,
- szczególna rola przyrody,
- ludowe przekonanie, że nie ma winy bez kary,
- ludowa pobożność,
- walka dobra ze złem, w której dobro zwycięża,
- obecność jasnego porządku moralnego.

Znaczenie „Ballad i romansów”:

1) nobilitacja kultury ludowej,
2) podniesienie tego, co ludowe do rangi dobra ogólnonarodowego,
3) przeciwstawienie się klasycystycznym zasadom intelektualnym i estetycznym,
4) ukazanie, że uwięzienie literatury w normach poetyki klasycystycznej podważa prawo twórcy do swobodnej wypowiedzi, a także wpływa na zawężenie obrazu świata.

Motywy literackie w „Balladach i romansach”

Motyw przyrody

Rola przyrody w „Balladach...” jest nie do przecenienia – nie tylko jest stale obecna w utworach jako tło wydarzeń, ale staje się niejednokrotnie pełnoprawnym uczestnikiem akcji ( „Świteź”, „ ilje”) oraz obserwatorem wydarzeń.

Do elementów przyrody szczególnie wyeksponowanych należą kwiaty i drzewa.

Lilie, pochodzące z ballady o tym samym tytule, stają się świadkami zbrodni żony na mężu, mają strzec jej tajemnicy, towarzyszą bohaterom aż do końca ballady jako strażniczki sprawiedliwości.

Modrzew z ballady „Świtezianka” na początku jest świadkiem miłosnych spotkań kochanków, następnie dusza kochanka pokutuje pod postacią modrzewia.

Motyw mędrca/ mistrza

Starzec z „Romantyczności” to przedstawiciel starego pokolenia – oświeceniowych racjonalistów. Prawi morały młodszym oraz mieszkańcom wsi, jest wyznawcą dawnego ładu i zasad. Wiara w rozum i to, co namacalne oraz logiczne czyni z niego sceptyka wobec wszelki idei romantycznych, każących zaufać uczuciom i zmysłom. Nie wierzy on niczemu, co przynależy do sfery transcendentalnej. Metafizyka jest dla niego domeną szaleńców, dlatego odbiera jej rację bytu.

Motyw zbrodni i kary

Ballady to swoiste literackie zapisy nauk moralnych. Uczą przede wszystkim tego, że zawsze ponosi się konsekwencje swoich nieetycznych czynów. Wszelka niegodziwość, podłość i nikczemność zostaje ukarana. Wielokrotnie bohaterowie ballad przekonują się, że żadna zbrodnia nie uniknie kary, a za swe winy należy zapłacić i odpokutować

Polecamy również:

  • Ballady i romanse - intepretacja i znaczenie cyklu

    Wydanie „Ballad i romansów” Adama Mickiewicza w 1822 uważa się za symboliczny początek romantyzmu w Polsce. To właśnie w tym zbiorze utworów poeta zawarł program poetycki nowej estetyki, wyznaczając wzór do naśladowania dla innych twórców epoki. Istotne znaczenie miało... Więcej »

  • Romantyczność - interpretacja i analiza ballady

    Główną bohaterką ballady „Romantyczność” jest obłąkana dziewczyna, Karusia, która twierdzi, że rozmawia ze swoim zmarłym narzeczonym Jaśkiem. Utwór został skonstruowany na zasadzie opozycji dwóch różnych interpretacji zachowania tej postaci. Balladę otwiera głos... Więcej »

  • Świteź - interpretacja i analiza ballady

    Ballada „Świteź” został skonstruowana przez Mickiewicza na zasadzie szkatułkowej. Polega ona na tym, że opowieść jednej postaci zawiera się w historii innego bohatera. W tym wypadku opowiadanie narratora o wyprawie pana Płużyn uruchamia opowiadanie wyłowionej z wody dziewczyny. W ten sposób... Więcej »

  • Świtezianka - interpretacja i analiza ballady

    Tematyka „Świtezianki” koncentruje się wokół problemu męskiej zdrady. Pospolita historia o młodzieńcu, który nie potrafi dokonać wierności ukochanej, została przez Mickiewicza przeniesiona w realia ludowe i wyposażona w aurę tajemniczości, a nawet tragizmu. Postaci występujące w balladzie... Więcej »

  • To lubię - interpretacja i analiza ballady Adama Mickiewicza

    Ballada „To lubię” jest utworem wykorzystującym elementy poetyki grozy i romantycznej frenezji. Ujawniają się one nie tylko na poziomie fabuły tekstu, ale również w samej konstrukcji świata przedstawionego. Warto zauważyć, że balladę poprzedza wiersz „Do przyjaciół”, w... Więcej »

Komentarze (3)
Wynik działania 2 + 4 =
zofia
2019-04-22 18:37:52
Ballady i romanse w 1882?!
ADMIN
2016-11-30 10:54:51
@Neta7 - Racja! Oczywiście chodzi o "Świteziankę". To w tej balladzie spotykają się na jeziorem kochankowie. Dziękujemy bardzo za zwrócenie uwagi :)
Neta7
2016-11-28 20:46:21
Modrzew pojawia się jako klamra w balladzie "Świtezianka", a nie w balladzie "Świteź", choć łatwo pomylić, bo scenerią jest jezioro Świteź w obydwu utworach: "Każdą noc prawie o jednej porze pod tym się widzą modrzewiem. Młody jest strzelcem w tutejszym borze, kto jest dziewczyna ja nie wiem." /Świtezianka/
Ostatnio komentowane
Ta? To Abrahamistycznie
• 2022-09-20 17:15:41
ez
• 2022-09-19 20:46:22
Dobra konstrukcja wypowiedzi. Ma bardzo dobrą merytorykę. Lecz nie mogę zostawić suche...
• 2022-09-18 13:21:20
robi wrażenie
• 2022-09-17 17:48:17