Hagiografia - definicja i przykłady

Termin hagiografia pochodzi z języka greckiego, w którym stanowił złożenie dwóch wyrazów: hagios - święty oraz graphein - pisać. Służy on do określania dzieł wpisujących się w jeden z najważniejszych nurtów literackiej twórczości średniowiecza, opisujący żywoty świętych. Początek tego rodzaju piśmiennictwa datowany jest na ok. 400 r., kiedy to Prudencjusz wprowadził do chrześcijaństwa teksty o męczennikach.

Hagiografie powstawały głównie w celach dydaktyczno-parenetycznych. Utwory tego typu ukazywały ludzi świętych – najbardziej warte naśladowania wzory średniowiecza. Każda z tych postaci wyposażona była w zbiór określonych cech, jakie warto było w sobie wypracować, aby godnie przejść przez życie, a po śmierci znaleźć się w raju.

Dzieła hagiograficzne często łączyły w sobie elementy prawdziwe z typowymi wierzeniami ludowymi. W ten sposób niwelowano odczucie obcości, jakie mogło zniechęcać odbiorców, którymi często byli ludzie prości. W dodatku, były one komponowane w taki sposób, by jak najlepiej przedstawiać bohaterów – osoby pozbawione jakiejkolwiek skazy, niepopełniające błędów w ziemskim życiu. Zabiegi te miały na celu skłonienie ludzi do naśladowania zawartych w żywotach świętych wzorców.

Hagiografie często odznaczały się podobną kompozycją:

1. Najpierw narrator zwracał się z prośbą do Boga i świętych o pomoc w tworzeniu dzieła.

2. Opis narodzin przyszłego świętego (często związane były one z cudownymi znakami).

3. Dzieciństwo bohatera hagiografii – także przebiegało ono w niesamowity sposób, najczęściej przejawiał on szczególne talenty i zdolności.

4. Młodość świętego – zazwyczaj to w tym okresie następowało przewartościowanie życia bohatera, w którym na pierwszym miejscu pojawiał się Bóg.
    4.A Małżeństwo – etap ten nie pojawia się we wszystkich opowieściach o świętych. Jest charakterystyczny głównie dla opowieści o ascetach, gdyż moment porzucenia przez nich rodziny stanowił ciężkie – lecz konieczne – wyrzeczenie.
    4.B Śluby czystości – także nie pojawiają się we wszystkich legendach. Dotyczą zazwyczaj historii o kobietach.

5. Pójście własną drogą – święci szybko orientowali się, że Bóg ma dla nich specjalne zadanie lub oczekuje od nich czegoś zupełnie innego niż ludzie, najbliżsi itp.

6. Dokonywanie cudów – bohaterowie hagiografii zawsze związani byli z jakimiś wspaniałymi znakami, które stanowiły potwierdzenie ich niezwykłej roli.

7A. Prześladowania – etap ten pojawia się w legendach poświęconych męczennikom.
7B. Dobrowolne cierpienia i wyrzeczenia – niemal każdy święty znajdował czas, by pościć i umartwiać się, naśladując przy tym Chrystusa.

8A. Męczeńska śmierć świętego – zazwyczaj poprzedzona objawieniem się Boga, który przestrzegał świętego przed męką i dodawał mu sił (często także uzdrawiał rany).
8B. Śmierć świętego – moment nieodzowny w każdej legendzie. Zazwyczaj towarzyszyło jej cierpienie konającego (na skutek długiego postu itp.). Wielokrotnie, w czasie tej chwili Bóg różnymi znakami dawał ludziom do zrozumienia, że odchodzi ktoś szczególnie ważny.

9. Pośmiertne cuda – pielgrzymka do miejsca pochówku świętego mogła uzdrowić, czasem ciało nie podlegało rozkładowi (św. Aleksy) itd.

10. Początki kultu – punkt ten nie pojawia się w każdym tekście legendy. W niektórych z nich można jednak odczytać, że ludzie modlili się do świętych już w kilka dni po ich śmierci, wierząc, że zapewnią sobie ich wstawiennictwo i pomoc.

Najważniejsze przykłady hagiografii

Za najwspanialsze dzieło hagiograficzne średniowiecza uważana jest „Złota legenda” Jakuba de Voragine'a. To obszerny zbiór legend na temat świętych, ułożony w porządku kalendarza kościelnego. Inne przykłady utworów tego typu to: „Legenda o świętym Aleksym”, „Żywot świętego Stanisława” (autorstwa Wincentego z Kielc), „Żywot św. Antoniego” („Vita Antoni” – najstarsza hagiografia, datowana na ok. 360 r.).

Polecamy również:

  • Apokryf - definicja i przykłady

    Słowo apokryf pochodzi od greckiego apokryphos, co oznacza „tajemny”, „ukryty”. Termin ten używany jest do określania tekstów religijnych, które nie zostały włączone przez Kościół do kanonu Pisma Świętego, gdyż nie były uważane za natchnione. Termin ten narodził się już... Więcej »

  • Chanson de geste - definicja, cechy, przykłady

    Chansons de geste, czyli z języka starofrancuskiego „pieśni o czynie” (w języku łacińskim utwory takie określano jako gesta), to gatunek literatury średniowiecznej, który narodził się na terenach dzisiejszej Francji. Dzieła tego typu opowiadały o wspaniałych dokonaniach historycznych oraz... Więcej »

  • Kronika - definicja, cechy, przykłady

    Mianem kroniki zwykło określać się dzieło historyczne, które opisuje wydarzenia w porządku chronologicznym. Samo słowo „kronika” pochodzi od greckiego rzeczownika chronos – czas. Więcej »

  • Plankt (lamentacja) - definicja i przykłady

    Lamentacja to charakterystyczny dla średniowiecza utwór poetycki, którego zadaniem było wyrażenie żalu, bólu, rozpaczy. Te negatywne uczucia pochodziły zazwyczaj z bezradności i niemożności zmiany zaistniałej sytuacji. Więcej »

  • Legenda - definicja, cechy, przykłady

    Legenda (z łaciny – „to, co powinno być przeczytane”) to gatunek epicki charakterystyczny dla średniowiecza. Dzieła reprezentujące ten nurt piśmiennictwa były zazwyczaj prozatorskimi lub poetyckimi opowieściami o wydarzeniach historycznych. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 5 =
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54