Zimna wojna - przyczyny, geneza, definicja

Zakończenie II wojny światowej przyniosło całkowitą zmianę układu sił na świecie, w wyniku załamania się starych imperiów europejskich (Francja, Wielka Brytania, Niemcy), na rzecz dwóch nowych supermocarstw. Zarówno USA, jak i ZSRR są uznawane głównymi zwycięzcami II wojny światowej. W wyniku podziału świata na konferencjach w Jałcie i Teheranie ZSRR zyskało kontrolę nad praktycznie całą Europą Wschodnią i Środkową. USA z kolei umocniło swoje panowanie na Pacyfiku i uzależniło od siebie w dużym stopniu kraje Zachodu.

Już wkrótce jednak okazało się, że stan powojennego pokoju jest nie do utrzymania. Przywódcy ZSRR, w tym oczywiście Józef Stalin uważali, że głównym celem istnienia państwa Sowietów powinien być „eksport” komunizmu do innych krajów świata i przejęcie w nich władzy przez partie „czerwonych”. USA pod przewodnictwem prezydenta Harry'ego Trumana uważało już wtedy komunizm za ideologię agresywną, zbrodnicza, a przede wszystkim – zagrażającą amerykańskiej strefie wpływów.

Oba mocarstwa nie mogły jednak rozwiązać konfliktu drogą militarną, ze względu na bardzo wyrównane potencjały gospodarcze i militarne. Istniejąca z początku przewaga USA, posiadających broń atomową została na początku lat 50. wyrównana przez ZSRR, które również przeprowadziło udane eksperymenty z tym typem broni. Począwszy od lat 60. XX wieku każdy otwarty konflikt pomiędzy mocarstwami musiałby zakończyć się całkowitym zniszczeniem obydwu przeciwników, a przez to otwarta wojna stała się niemożliwa. Z tego też powodu kolejni przywódcy ZSRR i USA skupili się na pośrednim prowadzeniu konfliktu – walki wywiadów, wspieraniu reżimów komunistycznych (ZSRR) i demokracji (USA) w strategicznie ważnych państwach, organizowania przewrotów i interwencji zbrojnych, finansowania dysydentów i innych, półjawnych i niejawnych akcji. Stąd też mówimy o „Zimnej” Wojnie.

W latach 40. i 50. wydawało się, że to ZSRR ma przewagę nad USA, ze względu na rosnące w siły ruchy komunistyczne w państwach Zachodu i ogromny potencjał militarny, jak również pewne zwątpienie w szeregach demokracji zachodnich. Począwszy jednak od śmierci Stalina w 1953 roku szanse zwycięstwa zaczęły się wyrównywać. USA poniosły prestiżową klęskę w czasie wojny w Wietnamie, na przełomie lat 60. i 70, z kolei Sowieci przegrali interwencję zbrojną w Afganistanie w latach 80. Teatrem działań wywiadów stała się Afryka i kraje Azji. Oprócz tego co jakiś czas dochodziło do zbrojnych incydentów, stawiających świat na krawędzi wojny atomowej (kryzys kubański 1962).

Ostatecznie jednak to system komunistyczny okazał się mniej wydolny od wolnego rynku, hołdowanego przez USA. Począwszy od połowy lat 80. ZSRR pogrążał się w coraz większym chaosie, a reformy Michaiła Gorbaczowa zamiast uratować, tylko pogorszyły jego sytuację. Ostateczny rozpad ZSRR w roku 1991 i wyzwolenie się z orbity jego wpływów państw Europy Wschodniej (Jesień Narodów 1989-1990) zakończyły ostatecznie Zimną Wojnę, pozostawiając USA jako jedyne istniejące supermocarstwo.

Polecamy również:

  • Plan Marshalla - geneza, założenia, skutki

    Rok 1945 przyniósł zakończenie krwawego światowego konfliktu, jakim była II wojna światowa, jednocześnie zaś był początkiem nowego starcia pomiędzy supermocarstwami – Zimnej Wojny. Zaledwie kilka miesięcy pokoju wystarczyło, by drogi dawnych sojuszników – ZSRR i USA – rozeszły się i... Więcej »

  • Zimna wojna - przebieg, etapy

    Za początek Zimnej Wojny, rozumianej jako starcie dwóch wielkich bloków światowych, kierowanych przez Związek Radziecki i Stany Zjednoczone Ameryki, uznaje się już rok 1945, kiedy to wielkie mocarstwa podzieliły pomiędzy siebie strefy wpływów na świecie. Walka o dominację nigdy nie przybrała... Więcej »

  • Zimna wojna - skutki dla świata i Polski

    Następujący bezpośrednio po końcu II wojny światowej i trwający aż do roku 1991 stan napięcia i mniej lub bardziej otwartej rywalizacji militarnej, naukowej, gospodarczej i handlowej pomiędzy supermocarstwami, znany pospolicie „Zimną Wojną”, był okresem głębokich przemian w społeczeństwie i życiu... Więcej »

  • Wyścig zbrojeń po II wojnie światowej - na czym polegał, historia

    Tuż po drugiej wojnie światowej świat został w praktyce podzielone na dwa wielkie bloki polityczne, militarne i ideologiczne. Wieloletni konflikt pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a ZSRR został nazwany „Zimną Wojną”, ponieważ nigdy nie doszło do oficjalnych starć pomiędzy dwoma supermocarstwami. Nie znaczy... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 5 + 5 =
Ostatnio komentowane
Dziekuje
MajMos • 2021-10-20 14:36:02
Dziękuję :)
:) • 2021-10-19 17:04:53
po jakiego uda ktoś to wymyślał
czarnypjes • 2021-10-17 16:53:04
doobry artykuł
Jan Marcalik • 2021-10-15 16:22:46
@12345 - dziękujemy za zauważenie błędu, został już poprawiony. Pozdrawiamy :)
ADMIN • 2021-10-15 09:57:56