Uczyć bawiąc - realizacja oświeceniowej zasady na przykładzie twórczości Ignacego Krasickiego

Docere et delectare (nauczać i bawić) to formuła wyznaczająca zadania oświeceniowej literaturze. Literatura poprzednich epok również je realizowała, jednak w osiemnastym wieku zwiększył się nacisk na dydaktyzm, sztuka miała bowiem wychowywać ludzi na oświeconych obywateli.

Jednym z realizatorów tej misji w Polsce był biskup Ignacy Krasicki – autor satyr, bajek, poematów heroikomicznych, powieści i innych utworów, które łączył nadrzędny cel wychowawczy.

„I śmiech niekiedy może być nauką,/ Kiedy się przywar, nie osób natrząsa (...)” – pisał poeta w „Monachomachii”. Cel ten realizował doskonale w swoich bajkach – utworach krótkich, lekkich dowcipnych, zawierających jednocześnie morał. Krasicki często czynił bohaterami bajek zwierzęta, które symbolizowały określone ludzkie cechy. W zwięzły i zabawny sposób przedstawiał proste historie, które niosły ze sobą naukę. Morał bywa wyrażony u Krasickiego expressis verbis, czasem jednak odbiorca sam musi wyciągnąć lekcję z przedstawionych zdarzeń.

Tematem bajek są najczęściej ludzkie przywary: pycha i próżność („Szczur i kot”, „Kruk i lis”, „Malarze”), dewocja („Dewotka”), naiwność („Jagnię i wilcy”), a nawet przesadna wiarę w rozum („Filozof”).

Podobne założenia przyświecały Krasickiemu, kiedy pisał satyry, choć tutaj forma nie zawsze jest tak lekka. O ile bajki, pomimo piętnowania wad ludzkich, są zawsze zabawne, to satyry, przynajmniej niektóre, mają bardziej gorzki wydźwięk. W bajkach autor kpił ogólnie z ludzkich słabości, w satyrach skupia się na bolączkach polskiego społeczeństwa. Krytyka skierowana jest wyraźnie w stronę sarmackiej szlachty skorej do awantur i pijaństwa, dbającej o własne wygody kosztem dobra kraju, zacofanej i butnej. W satyrach poeta większy nacisk kładzie na „uczyć” niż „bawić”. W obu zbiorach satyr znajdują się utwory całkiem poważne, takie jak: „Świat zepsuty”, „Do króla” czy „Palinodia”.

Poczesne miejsce w dorobku Krasickiego zajmują poematy heroikomiczne. W 1774 roku napisał on „Myszeidę”, poemat oparty na legendzie o królu Popielu. Parodiując konwencję poematu bohaterskiego, przedstawił walkę kotów i myszy. W utworze pojawiają się typowe dla gatunku elementy: narady bojowe, przemówienia wodzów, interwencje sił nadprzyrodzonych, pojedynki herosów. Uzyskany w ten sposób efekt komiczny miał służyć satyrze politycznej. Autor ośmieszył skorumpowane środowisko dworskie pogrążone w wewnętrznych konfliktach.

Element dydaktyzmu, ale i zabawy widoczny jest w powieściach Krasickiego. „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” to przykład utopii. I choć nie jest to utwór stricte komiczny, nie brak w nim zabawnych scen i wątków fantastycznych. Pomysł stworzenia wizji idealnego społeczeństwa to zabieg służący zainteresowaniu odbiorcy, który przy okazji ciekawej lektury dostrzeże także niedostatki i wady otaczającego go świata.

Polecamy również:

  • Bajki Krasickiego - opracowanie (geneza, czas i miejsce akcji, motywy)

    Ignacy Krasicki tworzył swój zbiór bajek przez cztery lata - „Bajki i przypowieści na cztery części podzielone” datuje się na 1776-78 (data wydania to 1779 r.), natomiast ich kontynuacja „Bajki nowe” powstały w latach 1779-1780. W jednym tomie ukazały się w 1804 roku w... Więcej »

  • Satyry Krasickiego - opracowanie (geneza, czas i okoliczności powstania, tematyka)

    Krasicki pisał satyry w latach 1778-1784, już jako uznany autor, także utworów o charakterze komicznym. Wcześniej ukazały się m.in. „Monachomachia” i „Antymonachomachia” – dzieła, w których autor dał się poznać jako poeta o ostrym i celnie trafiającym piórze. Więcej »

  • Monachomachia - streszczenie

    Pieśń PierwszaUtwór rozpoczynają cztery wersy wypełnione sentencjami. Jedna z nich :„Nie wszystko złoto, co się świeci” jest znanym i używanym przysłowiem do dziś.W kolejnych dwunastu wersach przedstawiony został temat utworu. Bohaterami będą mnisi opisani  jako „rycerze boscy i nadzy... Więcej »

  • Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki - streszczenie i plan wydarzeń

    Mikołaj Doświadczyński jest głównym bohaterem książki i właściwie cała ona jest jego biografią. Z ważniejszych informacji na jego temat warto wymienić, iż urodził się we wsi Szumin w rodzinie szlacheckiej. Rodzice jego nie byli zbytnio wykształceni i preferowali tradycyjne metody wychowawcze. Za sprawą wuja... Więcej »

  • Hymn do miłości Ojczyzny - interpretacja i analiza wiersza

    Utwór powstał w roku 1774, po raz pierwszy został publicznie odczytany przez autora w trakcie jednego z czwartkowych obiadów u króla Stanisława Augusta. Poeta napisał go jako hymn dla Szkoły Rycerskiej. Później zaś włączył „Hymn” do „Myszeidy”, gdzie stanowi piątą... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 5 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
ok
• 2024-05-20 16:01:25
W filmie nie ma ochronki, Ale strzały do robotników
• 2024-05-18 14:53:16
łatwe
• 2024-05-16 19:37:20
Przydatny na po prawe oceny z historii
• 2024-05-15 14:52:53
Witam, nie wiem czy jeszcze strona jest obsługiwana, ale chciałbym poinformować, iż ni...
• 2024-05-14 16:29:23